ویروس آنفولانزا از یک RNA تک رشته­ ای تشکیل شده است. این ویروس از جنس آنفولانزای نوع A خانواده ارتومیکسوویریده [۱]می باشد. دسته بندی این ویروس بر اساس آنتی­ژن­های سطح سلولی ویروس صورت می­گیرد.  لایه سطحی خانواده این ویروس دارای ۱۶ زیرمجموعه هماگلوتینین[۲] (H) و ۹ زیر مجموعه نورآمینیداز تشکیل شده است. آرایش سطحی نورآمینیداز [۳] و هماگلوتینین های سطح سلول به گونه ای است که قابلیت جابجایی را داشته و سبب به وجود آمدن ویروس جدید و با ویژگی­های متفاوت را دارد.

 

ویروس آنفولانزای مرغی

آنفولانزای مرغی

 

برای مطالعه ادامه مطلب برر روی عکس کلیک کنید و یا بر روی لینک فوق کلیک کنید .

ترجمه و تصحیح

فاطمه فرهمند

 

 


طبق بررسی هایی که در ایران بطور پراکنده در مرغداریها نشان داده است که سطح بهروری وراندمان در ایران پایین تر از استاندارد می باشد ، زیرا در مراحل مختلف ضایعات بیش از حد معقول است. برای اینکه وضع ضایعات وعلل آن روشن شود می توان ضایعات صنعت مرغداری را به سه دوره یا مرحله بشرح زیر تقسیم نمود

 

مزارع پرورش طیور

 

اول ـ ضایعات در مرحله تولید
برای اینکه به میزان پایین بودن راندمان و در نتیجه ضایعات در این مرحله پی برد باید استاندارد قابل قبولی در دست داشت تا با مقایسه باآن وضع راندمان مرغداری را در مرحله تولید ارزیابی نمود .از نظر تولید گوشت سویه های تجاری که در ایران وجود دارد وضعیت تولیدشان مورد بررسی قرار گرفته وبدین قرار است :
وزن متوسط در ۸ هفتگی ۱۷۰۰ گرم ، ضریب تبدیل غذایی ۲ / ۲ کیلوگرم ، تلفات ۲ / ۵ درصد.از نظر تولید تخم مرغ بررسی های انجام شده که د رشرایط مناسب در مرغداری های تجاری میزان بهروری وراندمان به قرار زیر است .
سن شروع تخم گذاری ۵ ماهگی ، میزان متوسط ۲۵۵ عدد تخم مرغ ، وزن متوسط تخم مرغ ۶۰ / ۴ گرم ضریب تبدیل غذا به تخم مرغ ۲ / ۷ تلفات در دوره رشد ۴ / ۵% تلفات در مرحله تخمگذاری ۱۰ / ۳ درصد مجموع تلفات از روز اول تا پایان تخمگذاری ۱۴ / ۸ درصد.
تلفات در کشور ما چه در جوجه ها ی گوشتی وچه در جوجه های تخمی متأ سفانه بیش از ارقام استاندارد است بطوریکه طبق مدارک موجود و همچنین مطالعات انجام شده،حد متوسط تلفات در مورد نژاد های تخمی در هنگام پرورش ۱۲درصد ودر دوره تخمگذاری ۱۸ درصد و مجموعا” ۳۰ درصد ذکر شده است بدین ترتیب رقم تلفات در گله های تخمی در کشور ما دو برابر استاندارد است در مورد گله های گوشتی نیز این صادق است و طبق آمار نیمه رسمی تلفات در جوجه های گوشتی در حدود ۷-۱۰ در صد می باشد .

ضایعات غذا
همانطور که در ابتدا اشاره شد نسبت تبدیل غذا به گوشت بطور استاندارد حداکثر ۲ / ۲ می باشد ونسبت تبدیل غذا به تخم مرغ ۲ / ۷ است .
در حالیکه در ایران مطالعات ابتدایی نشان داده است که ضریب تبدیل غذا به گوشت مرغداری ها خوب حدود ۲ / ۵ حتی ۲ / ۷ و نسبت تبدیل غذا به تخم مرغ ۳ کیلو می باشد .بدین ترتیب ما به ازای هر کیلو گوشت ۳۰۰-۵۰۰ گرم ودر ازای هر کیلو تخم مرغ نیز ۳۰۰ گرم غذای اضافی مصرف نموده ایم.
وجود بیماری درگله های طیور اغلب سبب کاهش بازدهی غذا به میزان ۳-۷ درصد می شود
علل ضایعات در ایران به دو صورت مستقیم و غیر مستقیم دیده می شود عواملی که به طور مستقیم تأثیر دارد را می توان تحت عنوان ریخت و پاش دسته بندی کرد این امر اغلب در اثر روشهای غلط نگاهداری غذا پخش غذا نا مناسب بودن دان خوری ها وجود پرندگان و حشرات عدم آگاهی ودلسوزی کار گران میباشد بطوریکه در اثر عدم توجه به این نکات ساده اغلب بین ۵-۷ درصد از غذا در مرغداری های عمومی ممکن تلف شود

تلف شدن غیر مستقیم غذا( پرت دان)
علاوه بر تلف شدن مستقیم غذا بعلت ریخت وپاش غذاممکن است بطور غیر مستقیم نیز تلف شود در نتیجه ضریب تبدیل غذایی و راندمان غذا کاهش یابد این علل بطور اختصار عبارتند از:
اول)کم بازده غذا در اثر بیماری
وجود بیماری درگله های طیور اغلب سبب کاهش بازدهی غذا به میزان ۳-۷ درصد می شود مثلا در بیماری کوکسیدوز کرم ها ی انگلی پس از درمان گله .چون دستگاه گوارش مجروح میشود و عوارض در سلولهای اپی تلیال روده بوجود می آید در نتیجه روده ها پس از بهبودی نیز نمی توانند مانند سابق غذا را هضم وجذب کنند د رنتیجه مقدار قابل توجهی غذا که وارد دستگاه گوارش می شود بدون استفاده به صورت مدفوع از بدن خارج می شود و راندمان غذا کاهش می یابد
۱- هزینه سرانه مربوط به جوجه:
اگر قیمت جوجه یک روزه – / ۵۰ ریال باشد و جوجه کبابی را در وزن یک کیلوگرم به بازار ارائه می دهیم، از نظر مخارج مربوط به خرید جوجه در یک کیلوگرم وزن زنده ۵۰ ریال و اگر در وزن ۵ / ۱ کیلوگرم به بازار بفرستیم ۳۵ ریال و اگر همین جوجه گوشتی را به وزن ۲ کیلوگرم به بازار ارسال دارند هزینه سرانه جوجه ۲۵ ریال به ازاء هر کیلو گوشت تولید شده تمام می شود و توجه به این مسئله یک رقم قابل توجه از نظر کم کردن مخارج تولید خواهد شد. از طرف دیگر سبب صرفه جویی در تولید جوجه یک روزه خواهد شد.
۲- هزینه سرانه مربوط به کارگر:
معمولاً نگاهداری جوجه در هفته های اول مشکل تر بوده و احتیاج به دقت و مراقبت و کار بیشتری دارد در صورتیکه در سنین بالاتر نگاهداری جوجه احتیاج به دقت و کار کمتری دارد. از طرفی چون با پرورش جوجه کبابی در سنین بالاتر تعداد کمتری سری در سال می توان نگاهداشت، از این رو از نظر عملیات ورود جوجه یک روزه و همچنین ارسال جوجه های گوشتی به بازار تعداد دفعات ضد عفونی کردن لانه احتیاج به کار کمتری خواهد داشت، در نتیجه میزان کار در واحد تولید کمتر گردیده و سبب کاهش هزینه سرانه مربوط به کارگر می گردد.
۳- هزینه مربوط به سوخت:
معمولاً در پنج هفته اول احتیاج به حرارت مصنوعی است در صورتی که در سنین بالاتر مخارج مربوط به سوخت حذف می شود. از این رو هر چه جوجه های سنین پائین و کم وزن به بازار ارسال شود، هزینه سرانه و مصرف سوخت بیشتر می خواهد تا هنگامی که جوجه در سنین بالاتر و در وزن بالاتر به بازار ارسال گردد. زیرا در مدت اضافی نگاهداری احتیاج به هزینه مربوط به سوخت نیست.

۴- هزینه های مربوط به واکسیناسیون و دارو تلفات:
با توجه به اینکه دو نوبت واکسیناسیون بر علیه بیماری نیوکاسل برای جوجه های گوشتی توصیه می شود و این دو نوبت نیز در سنین پائین است، از این رو مخارج واکسیناسیون و دارو در جوجه های با وزن کمتر و جوجه های با وزن بیشتر یکسان خواهد بود. در نتیجه هزینه سرانه واکسیناسیون در واحد وزن در جوجه های سنگینتر ارزانتر تمام می شود. از نظر تلفات نیز طبق مطالعات انجام شده، اغلب تلفات در جوجه های گوشتی در چند هفته اول زندگی است از این رو به طور کلی در واحد وزن درصد تلفات در جوجه گوشتی سنگین کمتر از جوجه کبابی های سبکتر می باشد.
۵- مخارج مربوط به بستر جوجه ها :
چون برای هر سری جوجه معمولاً فقط یک بار از بستر استفاده می شود، از این رو مخارج مربوط به بستر در جوجه های سبک و سنگین یکسان است. بدین ترتیب هزینه سرانه مربوط به بستر برای تولید یک کیلو گوشت در جوجه های سنگین به مراتب ارزانتر از جوجه های سبک وزن می باشد.
۶- هزینه مربوط به غذا:
راندمان تبدیل غذا به گوشت هر چه سن جوجه بیشتر می شود کمتر می گردد ولی این کاهش راندمان به حدی نیست که از نظر اقتصادی به صرفه نباشد این امر البته بسته به نژاد، نوع غذا و طرز غذا دادن فرق می کند. معمولاً چون در سنین بالاتر از نظر کیفیت تغییراتی در جیره غذائی داده می شود و درصد پروتئین کاهش می یابد جیره غذائی ارزان تر تمام می شود از این رو تا حدی ارزان تمام شدن جیره غذائی جبران کاهش راندمان غذائی را می نماید. از این رو هر چه جوجه های گوشتی ارسال شده به بازار بیشتر نزدیک به وزن استاندارد (۱۷۰۰ گرم) باشد، احتیاج کمتری به جوجه یک روزه و سوخت و بستر و دارو و واکسن و کار بوده و برعکس چنانچه این مسئله رعایت نشود، ضایعات مواد مزبور بیشتر خواهد بود.

دوم ) ضایعات در مرحله بهره برداری :
در مورد جوجه گوشتی این مرحله شامل کشتار بسته بنندی و عرضه به بازار و در صورت لزوم ذخیره کردن در سردخانه می باشد و در مورد مرغ تخمگذار شامل جمع آوری تخم مرغها، درجه بندی کردن و عرضه به بازار است. ضایعاتی که در این مرحله وجود دارد به دین قرار است:
۱- ضایعات مربوط به شکستن تخم مرغ :
طبق مطالعات انجام شده در حدود ۳ / ۷ درصد از کل تخم مرغ تولید شده دچار شکستگی شده و غیر قابل مصرف می گردد. به دین ترتیب که ۶ / ۳ درصد در مزرعه و ۷ / ۳ درصد در هنگام درجه بندی کردن و حمل و نقل و فرستادن به بازار می شکند. مطالعات مقدماتی در ایران نشان داده که شکستگی تخم مرغ در ایران بیش از ۱۰ درصد می باشد که قسمتی از آن در اثر نازک بودن پوسته تخم مرغهای تولید شده و قسمت اعظم آن در اثر غلط بودن وضع مارکتینگ است. علت نازک بودن پوسته تخم مرغها را در ایران می توان به علت گرمای محیطی و تغذیه نامناسب از نظر میزان کلسیم و فسفر و بالاخره شرایط نگاهداری و ساختمان لانه دانست.
۲- کم شدن بازده غذا در اثر حرارت :
بهترین حرارت برای مرغ ها در حدود ۱۸-۱۵ درجه است. بالا رفتن حرارت و پائین آمدن آن هر دو سبب کاهش راندمان غذا می شود. بالا رفتن حرارت از میزان مناسب ذکر شده بیشتر در کاهش راندمان غذا اثر دارد. تجربه نشان داده است که هر قدر درجه حرارت محیطی بالا می رود = میزان خوردن غذا و همچنین ضریب تبدیل آن به بهره کاهش می یابد. علت این امر این است که از نظر فیزیولوژیکی مرغ تا زمانی که احتیاجاتش از نظر انرژی تأمین نشده از خوردن دست نمی کشد لذا اگر هوا گرم باشد چون انرژی مورد احتیاج طیور کم است لذا مرغ غذای کمتری می خورد و چون در مقدار غذای خورده شده مقدار کافی پروتئین و سایر مواد غذائی موجود نیست لذا احتیاجات مرغ کاملاً تأمین نشده و میوان محصول کاهش می یابد. عکس این امر در مورد کاهش حرارت مشاهده می شود از این رو برای رفع این اشکال باید دو فرمول غذای طیور در زمستان و تابستان داده شود تا از نظر ضریب تبدیل غذائی اختلال بوجود نیاید. بدین جهت معمولاً جیره مرغهای تخمی در تابستان باید دارای پروتئین بیشتر و انرژی کمتر و در زمستان پروتئین کمتر و انرژی بیشتر داشته باشد.
۳- کم شدن بازده غذائی در اثر فرموله نکردن یا نامناسب فرموله نمودن خوراک :
نکته دیگری که به میزان زیاد سبب کم شدن راندمان غذا می گردد نامناسب بودن ترکیب جیره غذائی است.
افزایش و کاهش نسبتهای معین شده برای جیره غذائی طیور هر دو سبب کم شدن استفاده از غذا می گردد.
۴- وجود ضایعات در اثر رعایت نکردن محدودیت غذائی در نیمچه های تخمی.
۵- کم شدن بازده غذائی در اثر عدم توجه به درصد تولید :
چنانچه در تمام مدت تخم گذاری بدون توجه به درصد تولید جیره غذائی یکنواخت در اختیار گله مرغ قرار داده شود راندمان غذا پائین می آید، زیرا اگر جیوه یکنواخت و مثلاً براساس ۱۵ درصد پروتئین باشد در هنگامی که درصد تولید پائین است (کمتر از ۶۵ درصد) مقدار بیشتری پروتئین در اختیار مرغ قرار می گیرد که سبب اتلاف غذا شده و اقتصادی نیست. برعکس هنگامی که تولید بالاست میزان پروتئین به اندازه کافی نیست از این رو چون احتیاجات مرغ به طور کامل تأمین نمی شود درصد تولید پائین می آید که در هر صورت سبب کاهش راندمان غذا به بهره می گردد، از این رو باید بسته به میزان درصدتخمگذاری تغییرات لازم را در جیره غذائی داد و متأسفانه چنین چیزی در ایران متداول نیست. بدین ترتیب عوامل ذکر شده در فوق سبب می شود که راندمان غذا کاهش یافته و ضایعات بالا رود.
ضایعات ناشی از فرستادن جوجه در وزنهای پائین به کشتارگاه :
مسئله اینکه جوجه کبابی گوشتی در چه سن و در چه وزنی به بازار ارسال گردد عامل مهمی از نظر ضایعات به شمار می رود. معمولاً از نظر اقتصادی بهترین وزن برای فرستادن جوجه ها به بازار وزن متوسط ۱۸۰۰ گرم می باشد. در این وزن حداکثر بهره وری حاصل می شود در صورتی که در ایران عملاً وزن جوجه های ارسال شده به بازار به مراتب کمتر از این حد است.

ضایعات در مراحل مختلف :
در این مرحله ضایعات شامل بقایای طیور می گردد که متأسفانه چنانچه باید و شاید در ایران مورد استفاده قرار نمی گیرد. این ضایعات به اختصار به قرار زیر است:
۱- ضایعات باقیمانده کارخانجات جوجه کشی :
بقایای کارخانه جوجه کشی معمولاً از پوست تخم مرغهای جوجه شده، تخم مرغهای بی نطفه، تخم مرغهای نطفه مرده، تخم مرغهای جنین مرده و جوجه های وازده و تلف شده تشکیل شده است، به اضافه در بعضی تشکیلات جوجه کشی که جوجه های تخمی را به صورت سکس شده می فروشند جوجه خروسها را به دور می ریزند، مقدار زیادی جوجه خروس یکروزه به این بقایا اضافه می شود در ایران این بقایا به دور ریخته می شود حتی برای معدوم کردن آن نیز هزینه های زیادی صرف می شود.
طبق بررسی ها و مطالعات، پودر بقایای کارخانجات جوجه کشی دارای ۲۷ درصد پروتئین و ۲۱ درصد کلسیم و ۶۵ / ۰ درصد فسفر و مقدار زیادی مواد غذائی دیگر است که به سهولت می توان از آن برای تغذیه مرغهای تخمی استفاده نمود.
۲- ضایعات بقایای کشتارگاههای طیور:
در هنگام کشتار معمولاً ۳ درصد سر و ۵ درصد پا و به طور کلی ۲۲ درصد بقایا وجود دارد و چنانچه شاهپرها را نیز جزو این بقایا حساب کنیم، روی هم رقم ۲۳ درصد از لاشه شامل بقایا می گردد. پودر این بقایا معمولاً شامل ۷۰ درصد پروتئین است که منبع بسیار خوبی از نظر لیزین و سیستین و متونین به شمار می رود و میزان چربی آن حدود ۱۵ درصد می باشد. نسبت درصد ترکیبات پودر بقایای کشتارگاهها به قرار زیر می باشد:
رطوبت ۳ / ۹ ، پروتئین ۵ / ۷۱، عصاره اتری ۲ / ۱۵، مواد هیدروکربنه ۵ / ۰ ، خاکستری ۵ / ۳ و انرژی متابولیسم در کیلو ۱۷۲۰٫
از نظر اسید امینه ترکیبات آن به قرار زیر می باشد:
آرژنین ۵۵ / ۴ ، سیستین ۱۵ / ۳ ، گلیسین ۲۲ / ۶ ، هستیدین ۱۵ / ۱ ، لوسین ۸۵ / ۵ ، ایزولوسین ۲ / ۳ ، لیزین ۹۳ / ۲ ، تی یوتی ۴۹ / ۱٫
متأسفانه با وجود کمبود شدید مواد اولیه پروتئینی در جیره غذائی طیور هیچ گونه استفاده ای از این بقایا به علت نبودن کشتارگاههای مجهز در ایران نشده است و در حقیقت جزو ضایعات به شمار می رود، در حالی که پودر این مواد از نظر تغذیه می تواند به راحتی جانشین قسمت زیادی از پودر ماهی وارداتی گردد.

منبع :
۱- پرورش علمی عملی دکتر جواد پوررضا انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان
۲- تغذیه مرغ اسکات
۳- پرورش طیور گلیان (انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد
۴- تغذیه دام مکدونالد


سیستم های تهویه مرغداری در شرایط اقلیمی متفاوت

در تعریف ساده، تهویه به معنای عبور جریان هوا به داخل سالن و خروج هوای داخل به بیرون است. با اینکه در پرورش طیور نیازهای تهویه‌ای زمستان و تابستان بسیار متفاوت است، اما استفاده از سیستم تهویه ﺩر تمام فصول سال به طور مداوم و روزانه ضروری است. اهمیت تهویه در تامین اکسیژن مطلوب و دفع گازهای مضر زمانی بیشتر نمایان می‌شود که بتوان نیازهای تنفسی پرنده‌ای را که در مدت ۶ هفته به پنجاه برابر وزن تولد خود می‌رسد، تامین کرد.

 

میزان هوایی که باید از طریق سیستم تهویه وارد و خارج شود به سن و وزن گله، نژاد و سویه، دمای سالن و شرایط آب و هوایی خارج از سالن بستگی دارد. به طور کلی هر چه هوا گرم‌تر و گله مسن‌تر باشد، میزان تبادل هوا توسط سیستم تهویه افزایش خواهد یافت.

 

سیستم های تهویه مرغداری

 

اصول سیستم‌های تهویه و آماده‌سازی آنها: سوالی که در رابطه با چگونگی کارکرد سیستم تهویه مطرح می‌شود این است که هوای خارج به چه شکل وارد آشیانه شده، جریان یافته و از آن خارج می‌شود؛ دو نوع سیستم تهویه وجود دارد که سیستم تهویه طبیعی بر پایه جریان هوای طبیعی می‌باشد و وضعیت باد هوای خارج آشیانه، میزان حداکثر سرعت تبادل هوا را تعیین می‌کند و دیگری سیستم تهویه مصنوعی، که بر پایه قدرت و ظرفیت فن‌های نصب شده است و ظرفیت هواکش‌ها بر حسب فوت مکعب در هر دقیقه (cfm) تعیین کننده حداکثر سرعت تبادل هواست.

 

تهویه طبیعی: در این نوع تهویه دریچه‌های ورودی هوا یا پرده‌ها در دو دیوار جانبی نصب می‌شوند. پرده‌ها باید از دو طرف باز شوند تا تهویه عرضی صورت گیرد و با بالا و پایین بردن پرده‌ها بر حسب شرایط هوا و بادهای منطقه، هوا در سرتاسر آشیانه تنظیم می‌گردد (Curtain Ventilation). در این سیستم که متکی به جریان طبیعی هواست مسائل ذیل در احداث تاسیسات این سالن‌ها باید مورد توجه قرار گیرد: ۱٫ عرض سالن (در محدوده ۸ / ۹ تا ۲ / ۱۲ متر) ۲٫ ارتفاع سالن (در محدوده ۴ / ۲ تا ۳ متر)، برای آشیانه‌های بلند که محلی برای نگهداری کود در زیر قفس احداث شده باشد، باید ارتفاعی بیشتر از ۳ / ۴ متر در نظر گرفت. ۳٫ طول سالن (هر طول مناسبی می‌تواند داشته باشد) ۴٫ شکل سقف (معمولاً شیروانی در نظر گرفته می‌شود). تهویه طبیعی در مناطقی توصیه می‌شود که اختلاف سرمای هوای بیرون نسبت به داخل آشیانه بیشتر از ۵ تا ۸ درجه نباشد. این اختلاف دمای بیرون و داخل با رشد پرندگان افزایش خواهد یافت، چرا که با افزایش سن، حرارت تولیدی توسط گله افزایش می‌یابد.

 

تهویه مصنوعی: در این سیستم میزان جابجایی هوا به وسیله هواکش‌ها کنترل می‌شود و تهویه به دو حالت فشار منفی و فشار مثبت صورت می‌گیرد. در تهویه با فشار مثبت، هواکش‌های نصب شده هوای خارج را با فشار به داخل هدایت می‌کنند و معمولاً در هوای خیلی سرد مورد استفاده قرار می‌گیرد. اما در تهویه با فشار منفی، هواکش‌های مکنده هوای داخل را به بیرون هدایت می‌کنند تا با به وجود آمدن خلا نسبی در داخل آشیانه جریان هوا به شکل بهتری کنترل شده و در سرتاسر آشیانه هوا یکنواخت گردد، در نتیجه نقاط سردتر و گرمتر به حداقل می‌رسد. تهویه با ایجاد فشار منفی در سالن‌ها در سه مورد استفاده می‌شود: ۱٫ تهویه حداقل (Power ventilation) 2. تهویه تونلی (Tunnel ventilation) 3. تهویه انتقالی (Transitional ventilation). با وجود اینکه هر سه سیستم تهویه از قوانین فشار منفی تبعیت می‌کنند، اما فشارهای استاتیک (ساکن) متفاوتی را ایجاد می‌کنند. فشار ساکن نشان‌دهنده تفاوت فشار هوای داخل و خارج آشیانه و یا میزان خلا ناقص درون آشیانه می‌باشد. تهویه حداقل فشار ساکنی (خلا بیشتری) معادل ۱۰ / ۰ – ۰۵ / ۰ اینچ تولید و تهویه تونلی بسته به نوع سیستم خنک کننده تبخیری نصب شده، فشار ساکنی حدود ۱۰ / ۰ – ۰۴ / ۰ اینچ تولید می‌نماید.

 

چگونگی عملکرد تهویه حداقل: این سیستم به‌هنگامی که هوا سرد بوده و همچنین زمانی‌که جوجه‌ها بسیار کوچک و گله حساس باشد، به تهویه موثر آشیانه بدون تغییر دما و سرد شدن آن کمک می‌نماید، زیرا که هیچ گرمایی در این سیستم از داخل آشیانه خارج نشده و هوای خارج به طور مستقیم به جوجه‌ها برخورد نمی‌کند. به طور معمول برای ایجاد یک چنین تهویه‌ای از ۲ تا ۶ هواکش ۳۶ اینچی در دیوار جانبی و از هواده‌های افقی نیز در دو دیوار جانبی و در سطحی بالاتر از هواکش‌ها استفاده می‌شود. سرعت هوا در سطح مرغان بین ۵ / ۰ – ۲۵ / ۰ متر در ثانیه (۵۰ تا ۱۰۰ فوت در دقیقه) در نظر گرفته می‌شود. کلید موفقیت در تهویه حداقل، ایجاد خلا جزئی در سالن است تا هوا با سرعت کافی و مشابه از تمام ورودی‌های هوا وارد سالن گردد. در این نوع تهویه، هواکش‌ها به تایمر مجهز بوده و به ترموستات متصل نیستند. هدف از این نوع تهویه جلوگیری از افزایش رطوبت و تامین هوای تازه است.

 

چگونگی عملکرد تهویه تونلی: این سیستم تهویه برای مناطق گرم و پرندگان در حال رشد (۶ / ۱ تا ۴ / ۳ کیلوگرم) و به ویژه در سالن‌هایی که تراکم بالایی دارند، با استفاده از اثر خنک‌کنندگی سرعت بالای جریان هوا که آشیانه دارد، مناسب می‌باشد. در تهویه تونلی با  بکارگیری کلیه هواکش‌ها ظرف مدت یک دقیقه امکان تعویض هوا در سالن میسر خواهد شد؛ به عبارت دیگر تهویه تونلی حداکثر تبادل هوا را انجام داده و علاوه بر آن باعث خنک کردن جوجه‌ها نیز می‌گردد. برای ایجاد یک جریان خنک کننده موثر در این سیستم، جریان هوا با سرعت ۱۵۰ متر بر دقیقه لازم است. اثر خنک‌کنندگی ایجاد شده در اثر سرعت بالای جریان هوا، دمای احساس شده توسط پرندگان دارای پوشش کامل پر را حدود ۶-۵ درجه سانتی‌گراد کاهش می‌دهد. استفاده از تهویه تونلی برای پرندگانی که در سن پایین‌تر از ۴ هفتگی هستند، توصیه نمی‌شود، زیرا افت ناگهانی دمای هوا می‌تواند برای آنها استرس‌زا باشد.

 

نمودار ۱٫ شمایی ازتهویه تونلی همراه با خنک کننده لایه‌ای

چگونگی عملکرد تهویه انتقالی: سیستم تهویه بینابینی نوعی از تهویه هیبرید است و در شرایطی که سیستم تهویه تونلی و تهویه حداقل مقرون به صرفه نبوده و یا کارایی ندارند، استفاده می‌شود. از این سیستم برای کنترل شرایط محیطی در آب وهوای معتدل و یا در زمان بین تغییر تهویه حداقل به تهویه تونلی استفاده می‌شود. تفاوت بزرگ این سیستم با تهویه حداقل این است که ظرفیت بالای هواکش‌ها باعث می‌شود که حجم بالایی از هوا جابجا گردد. با وجود اینکه سرعت تبادل هوا بالاست، اما هوای بیرون به طور مستقیم از روی گله عبور نمی‌کند.

 

عوامل موثر در افزایش بازده سیستم‌های خنک‌کننده تبخیری: سرعت بالای جریان هوا در سیستم تونلی شرایط را برای استفاده از سیستم‌های خنک کننده تبخیری فراهم می‌کند. این سیستم را می‌توان به دو صورت استفاده از مه‌پاش‌های داخلی و یا پدهای خنک کننده (Pad cooling) که در مقابل دریچه‌های هواده قرار می‌گیرند، ایجاد نمود. اثر خنک کنندگی که از این طریق ایجاد می‌شود همراه با اثر خنک کنندگی جریان هوا، باعث بهبود عملکرد پرنده در هوای گرم می‌شود. در سیستم مه‌پاش استفاده از فیلتر ضروری است، چرا که کیفیت آب همیشه مطلوب نیست و رسوبات آن می‌تواند مشکل‌ساز باشد. در بهترین سیستم مه‌پاش، نازل‌ها با فشار ۱۶۰ تا ۲۰۰ پوند در هر ساعت قادر به پاشیدن یک گالن آب در محیط خواهند بود. به طور معمول نازل‌ها با فشار ۸۵ پوند تنظیم می‌شوند و یک نازل با قدرت مه‌پاشی یک گالن در ساعت می‌تواند در هر ساعت ۳ / ۱ گالن آب را با فشار ۱۶۰ پوند به هوا بپاشد. قابل ذکر است که نصب پد (پوشال، فیلترهای کاغذی) نسبت به مه‌پاش‌ها ارجحیت و کارایی بالایی دارد و نگرانی از بابت خیس شدن داخل آشیانه را از بین می‌برد. هدف اصلی در طراحی سیستم پد این است که بهترین عملکرد با کمترین فضای مورد نیاز حاصل گردد و از سوی دیگر فشار استاتیک بالاتر از ۱ / ۰ اینچ نباشد. برای تعیین مساحت پد از فرمول زیر استفاده می‌شود:

 

کل مساحت نواحی دارای پد (فوت مربع) = (cfm) سرعت هوای عبوری از پد ÷ قدرت هواکش تونلی (fpm)

 

در صورت استفاده از پد خنک کننده در سیستم تونلی، در نظر گرفتن فضای بیشتر برای سطح هواده‌ها حائز اهمیت است و برای کاهش سرعت هوای عبوری از پد، فضایی تحت عنوان اتاق پد در طول دیوار جانبی آشیانه تعبیه می‌شود. چون مساحت پدها می‌بایست اندکی بزرگتر از مساحت مقطع عرضی آشیانه باشد و پدها مقابل دریچه‌های ورودی تونلی نصب می‌شوند، لذا تعبیه این فضا به کاهش سرعت هوای خنک شده قبل از ورود آن به آشیانه کمک می‌کند و سرعت هوا را متعادل می‌سازد. اخیراً استفاده از پدها بصورت سیستم گردشی بسیار متداول شده است که سیستم‌های گردشی با پد ۶ اینچی و شیارهای کوچک، بیشترین بازدهی را با کمترین مساحت پد ارائه می‌دهند.

 

نمودار ۲٫ مه‌پاشی با فشار بسیار زیاد  /  جریان هوا

تهویه مصنوعی به کمک هواکش‌ها: در سیستم تهویه، هواکش‌ها به عنوان عامل اصلی جابجا کننده هوا هستند. ظرفیت هواکش نسبت به فشار استاتیکی مقابل آن، متفاوت است. در هوای آزاد که فشار استاتیک صفر است، هواکش می‌تواند بیشترین مقدار هوا را جابجا کند. مهمترین شاخص در ارزیابی کیفیت هواکش، قدرت جابجایی هوا بر حسب فوت مکعب در دقیقه  (Cubic feet per minute)است. نسبت جریان هوا در هواکش‌ها، نشان‌دهنده قدرت حفظ جریان هوا در فشار استاتیک بالاتر است. این شاخص در محدوده ۹۰ / ۰ – ۶۵ / ۰ متغییر است که معمولا درجه‌بندی کیفی هواکش‌ها در کارخانجات تولید کننده بر اساس بازده cfm تولیدی آنها در فشار استاتیک ۰۵ / ۰ اینچ استاندارد می‌شود و این استانداردها به طور معمول در طراحی سیستم‌های تهویه و کنترل فشار استاتیک استفاده می‌شود. انتخاب نوع هواکش با در نظر گرفتن اعتبار کارخانه سازنده، بازدهی و میزان انرژی مصرفی آنها، انجام می‌گیرد.

 

شاطرها (shutter) یا بادگیر هواکش‌ها: با بازو بسته شدن شاطرها جریان هوا کنترل می‌شود ولی نشت هوا از طریق شاطرها موجب اختلال در الگوی جریان هوا و عملکرد گله خواهد شد. بادگیرهای آلومینیومی در مقایسه با بادگیرهای نوع PVC بهتر هستند. بادگیرهای جدید از نوع چرخشی (Roll up) بوده و زمانی که بسته باشند مانع نشت هوا می‌شوند.اما وقتی باز هستند جریان هوا را محدود نمی‌کنند و هزینه نگهداری این بادگیرها پایین است. به هنگام استفاده از بادگیرهای کرکره‌ای می‌بایست حتما آنها را تمیز کرد. تمیز نکردن آنها به مدت یک هفته می‌تواند جریان هوا را به میزان ۲۵% یا بیشتر کاهش دهد.

 

مزایای دریچه‌های ورودی حساس به فشار استاتیک (Vent box): اندازه باز بودن این دریچه‌ها بسیار مهم است، این اندازه با تغییر فشار استاتیک و تعداد هواکش‌های فعال تغییر می‌یابد. جهت حفظ الگوی مناسب جریان هوا، تنظیم دستی این دریچه‌ها تقریبا غیر ممکن است، به همین علت این دریچه‌ها مجهز به سنسورهای حساس به فشار استاتیک هستند و با تغییر شرایط هوای آشیانه، به طور اتوماتیک باز و بسته می‌شوند.

 

نکات مهم مدیریتی در افزایش بازدهی تهویه: حداقل سرعت تهویه مورد نیاز در سیستم تهویه حداقل برای سنین اولیه رشد جوجه‌ها، حدود cfm 2 / 0 – ۱ / ۰ به ازای هر قطعه پرنده باید باشد که این مقدار بستگی به شرایط آب و هوایی دارد؛ تغییر این سیستم به تهویه انتقالی، زمانی اتفاق می‌افتد که حرارت و رطوبت تولید شده توسط پرنده افزایش یابد. هر چه هوای خارج سردتر و گله جوان‌تر باشد، این تغییر با تاخیر بیشتری انجام می‌گیرد و بر عکس.

 

در مرحله پرورش، اگر دمای هوای بیرون ۵ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر سردتر از دمای داخل باشد، باید گرمای مناسب را با تهویه انتقالی تامین نمود و استفاده از تهویه تونلی صحیح نیست. اگر تهویه تونلی زودتر از زمان مناسب انجام گیرد، باعث ایجاد اختلاف دمای بیشتری در دو انتهای آشیانه شده و تاثیر منفی بر عملکرد گله خواهد داشت. بنابراین توصیه می‌شود حتی‌الامکان استفاده از این سیستم به تاخیر افتد.

 

در تهویه حداقل و انتقالی، وجود جریان هوای کافی اطراف هواده‌ها ضروری است، در آشیانه‌هایی که مدیریت هواده‌ها ضعیف است، اختلاف دمایی حدود ۸ الی ۱۱ درجه سانتی‌گراد بین هوای کف و سقف مشاهده می‌شود. در صورتی که می‌توان با مدیریت مناسب این اختلاف را به ۳ درجه کاهش داد. همچنین عدم کنترل صحیح هواده‌ها می‌تواند ۲۵ – ۲۰ درصد هزینه‌های سوخت رانیز افزایش دهد. در مورد هواده‌ها، برای ایجاد جریان صحیح هوا باید دریچه‌های دیوار جانبی حداقل ۳-۲ اینچ و دریچه‌های سقف ۵ / ۱-۱ اینچ باز باشند. برای تشخیص صحیح نوع تهویه (انتقالی- تونلی) باید به موارد ذیل توجه کرد: اگر دمای هوای بیرون کمتر از ۲۱ درجه سانتی‌گراد و گله در سن ۴ هفتگی باشد، بهتر است تهویه انتقالی ادامه یابد. اگر دمای هوای بیرون ۱۸ درجه سانتی‌گراد و سن گله بین ۵ تا ۸ هفتگی باشد؛ و همچنین اگر دمای هوای بیرون ۱۵ درجه سانتی‌گراد یا پایین‌تر و گله در سن ۸ هفتگی باشد؛ اعمال تهویه انتقالی راندمان بالایی دارد.

 

اگر هوای بیرون خیلی سرد باشد؛ تهویه تونلی مفید واقع نمی‌شود. در گله‌های کوچک‌تر و یا در هوای سردتر، در صورتی که اختلاف دما بیش از ۳ درجه سانتی‌گراد باشد بیانگر این است که به جای استفاده از تهویه تونلی می‌توان از تهویه انتقالی استفاده کرد. در تهویه سیستم تونلی، زمانی که رفتار گله نشانگر گرم بودن آشیانه است، باید سیستم خنک کننده تبخیری را روشن نمود. اگر پیش‌بینی شود که دما به ۳۲ درجه سانتی‌گراد نزدیک است، روشن نمودن سیستم خنک کننده تبخیری بهتر از فعال نمودن کل هواکش‌های تهویه تونلی است. فعال نمودن سیستم خنک کننده تبخیری باید قبل از مختل شدن تعادل حرارتی پرنده باشد که در پرندگان با پوشش پر کامل، این اختلال تعادل حرارتی در محدوده دمای ۲۶ تا ۲۹ درجه سانتی‌گراد رخ می‌دهد. باید توجه داشت که دمای موثر را نمی‌توان از روی دماسنج یا ماشین حساب بدست آورد، این دما فقط قابل تخمین است. رفتار پرنده بهترین راهنما برای تنظیم هواکش‌ها است تا از این طریق سرعت مناسب جریان هوا ایجاد گردیده و در نهایت میزان مورد نیاز هوا در آشیانه تامین گردد.

 

 


 

۱:واحد مشکوک:واحد مشکوک به واحدی اطلاق میگردد که دارای علائم ذیل باشد.

 

:۱-۱انتشار ناگهانی بیماری در گله

۲-۱:بیحالی شدید، پژمردگی و دور هم جمع شدن گله

:۳-۱کاهش شدید مصرف دان

:۴-۱افت ناگهانی و شدید تولید روزانه

:۵-۱شروع ناگهانی تلفات با روند افزایشی روزانه (در گله گوشتی تلفات بیش از ۳%روزانه)

در این صورت لازم است اداره کل دامپزشکی استان نسبت به گزارش و نمونه برداری و ارسال آن به سازمان دامپزشکی اقدام و عملیات بهداشتی – قرنطینه ای را برابر دستورالعمل های ارسالی اقدام نمایند.

 

نحوه برخورد با گله های مشکوک و آلوده به آنفولانزا

 

۲:کانون آلوده

 

کانون آلوده به کانونی اطلاق میگردد که نمونه های ارسالی با یکی از آزمایشات ذیل مورد تأیید قرار گیرد

:۱-۲جداسازی ویروس

۲-۲rt-pcr .

۳-۲ . Hi در صورت لزوم با دو نوبت نمونه گیری و آزمایش سرمی با فاصله ۱۴-۱۰ روز

بدیهی است در اولین کانون، جداسازی ویروس ضروری است و در موارد بعدی کانون، مثبت بودن در Rt-pcr یا Hi کفایت میکند

 

:۳منطقه آلوده

 

به منطقه ای اطلاق میگردد که حداقل یک کانون آلوده به تشخیص قطعی رسیده باشد در صورتیکه مرغداریهای موجود (طیور صنعتی، سنتی) در این منطقه دچار تلفات فزاینده و یا افت تولید ناگهانی باشد. بدون انجام آزمایشات مربوطه همراه با نمونه گیری تا شعاع ۱ کیلومتری معدوم و تا شعاع ۵ کیلومتری قرنطینه و در صورت وجود علائم معدوم خواهند شد و منطقه آلوده اعلام میگردد .بدیهی است در مرغداریها تا شعاع فوق بسته به شرایط نسبت به تخلیه یا معدوم سازی اقدام میگردد.

 

ب: اصول کلی۱- تشکیل اکیپ مراقبت فعال یا بیماریابی شامل دکتر دامپزشک و کاردان دامپزشک جهت بررسی و مراقبت بیماری و اخذ نمونه

۲:تشکیل اکیپ امحاء و معدوم سازی ویژه در هر شهرستان شامل دکتر دامپزشک، کاردان دامپزشک و چند کارگر( ترجیحاً از کارگرهای همان مرغداری بکار گرفته شوند)

:۳تجهیز اکیپ مراقبت و امحاء و معدوم سازی به وسائل ایمنی شخصی از قبیل ماسک، عینک، چکمه، کلاه، لباس و …)

:۴توقف وسائط نقلیه در ۵۰۰ متری کانون بیماری

:۵قرنطینه کامل فارم و منع خروج از فارم بدون مجوز دکتر دامپزشک اکیپ امحاء و معدوم سازی

:۶منع ورود افراد متفرقه به فارم

:۷نصب تابلوی “منطقه مشکوک به آلودگی با ویروس آنفلوانزای مرغی” درموارد مشکوک و نصب تابلوی ” منطقه آلوده به ویروس آنفلوانزای مرغی” در موارد تأیید شده در فاصله ۵۰۰ و ۱۰۰ متری جاده منتهی به مرغداری و همچنین نصب تابلو مبنی بر “واحد تحت کنترل قرنطینه ” در درب ورودی به مرغداری

:۸معدوم و امحاء طیور گله آلوده، ضایعات و دان مصرفی در محوطه فارم و در عمق حداقل ۵/۲ متری سطح زمین و حداقل یک متر بالاتر از سطح آب زیرزمینی باید باشد

۹:سطح بستر قبل از سوزاندن یا کمپوست کردن، باید ضدعفونی شود

:۱۰ویروس آنفلوانزا نسبت به بسیاری از ضدعفونی کننده ها خصوصاً نسبت به ترکیبات پراکسید ، فنلی، ترکیبات چهارتایی، گلوتارآلدئیدها و مواد قلیایی حساس است. که بسته به موارد مصرف انتخاب گردد.

۱۱:جلوگیری از جوجه ریزی تا شعاع ۵ کیلومتری از مرکز کانون آلوده تا اطلاع ثانویه و رفع ممنوعیت کانون

 

ج:‌آمادگی قبل از وقوع بیماری:

 

:۱تمام مواد و وسایل لازم بویژه وسائل حفاظت شخصی از قبیل لباس سراسری، ماسک مخصوص، وسائل حفاظت چشم، دستکش و چکمه لاستیکی (یا پوشش پلاستیکی برای کفش) باید از قبل آماده باشد.

:۲تهیه مواد ضدعفونی کننده مؤثر

:۳نیروی انسانی آموزش دیده در حداقل ممکن (از ورود افراد متفرقه به محوطه عملیات جلوگیری شود

 

د: شیوه های اجرایی حذف گله آلوده:

 

:۱ابتدا با شیوه مناسب باید کلیه طیور موجود را حتی المقدور در داخل سالن از بین برد. شیوه کشتن طیور با توجه به تعداد موجود گله صورت میگیرد. در مورد طیور بومی و تعداد کم با جابجایی گردن میتوان پرنده ها را کشت. در مقیاس بیشتر میتوان از گاز Co2 و یا گاز خروجی از موتورهای احتراقی و همچنین از فنوباربیتال سدیم استفاده کرد.

:۲استفاده از گاز فرمالین پرمنگنات به نسبت ۱:۲ (۲۰گرم پر منگنات + ۴۰ سی سی فرمالین) همزمان با افزایش دمای سالن و جمع کردن جوجه ها در محوطه محدود داخل سالن اقدام گردد.

 

 

گاز Co2 به میزان ۵/۱۷ کیلوگرم در یکهزار متر مکعب در مدت زمان ۳۰ دقیقه محیط را اشباع و در مدت زمان ۱۵ دقیقه مرگ برای طیور اتفاق می افتد

فنوباربیتال سدیم (۸۰ میلی گرم در ۵۵ میلی لیتر) در طی چهار ساعت باعث عدم هوشیاری شده و با قرار دادن در کیسه های پلاستیکی خفه میشوند.

 

:۳در حین کشتار گله بمنظور جلوگیری از پراکنده شدن ضایعات، تمام درها و پنجره ها باید مسدود و تهویه ها خاموش شود.

۴:از دسترسی پرندگان وحشی و جانوران موذی و همچنین حیواناتی نظیر سگ و گربه و … در حین عملیات به فارم باید جلوگیری شود.

:۵از بین بردن مؤثر و فوری کلیه موادی که قابل ضدعفونی کردن نیستند از قبیل پرنده های مرده، تخم مرغ، بستر، کود، لاشه های تازه و منجمد، ابزار وسایل پس از قرار دادن آنها در کیسه های پلاستیکی غیر قابل نفوذ ضروری است.

:۶از بین بردن ضایعات با شیوه های دفن کردن، کمپوست کردن و یا سوزاندن صورت میگیرد. بهترین شیوه برای کود و بستر و دان کمپوست کردن بهمراه هیدروکسید کلسیم (آهک زنده) است فبل از جابجایی کود و دان جهت کمپوست یا دفن کردن باید سطح بستر را ضدعفونی و آنها را در کیسه های پلاستیکی غیر قابل نفوذ قرار داد.

 

ارزانترین شیوه برای معدوم نمودن و امحاء لاشه طیور و دفن کردن آنها پس از قرار دادن در کیسه پلاستیکی غیر قابل نفوذ فاصله در عمق حداقل ۵/۲ متری از سطح زمین و حداقل یک متر بالاتر از سطح آب میباشد در این خصوص حداقل حمل و نقل باید انجام شده و در نزدیکترین فاصله به آشیانه ها در داخل مرغداری دفن شوند.. بدیهی است برای لایه زیر لاشه ها و لایه روی لاشه ها از آهک زنده استفاده میشود. بعد از دفن یا کمپوست مواد دفعی باید بگونه ای پوشانده شوند که هیچ حیوانی اعم از پرندگان و سگ و … به آن دسترسی نداشته باشد. در صورت امکان سوزاندن لاشه ها در گودالهای حفر شده صورت گیرد.

 

۷:بستر و دان کمپوست شده حداقل تا ۶۰ روز و لاشه های دفن شده حداقل ۴ ماه دستکاری نشود.

:۸پس از دفن لاشه ها و سایر وسایل غیر قابل ضدعفونی مثل لوازم کاغذی و چوبی، و نیز کمپوست کردن بستر، شستشو و ضدعفونی کردن ساختمان و وسائل موجود با ضدعفونی کننده های وسیع الطیف مؤثر الزامی است قبل از ضدعفونی کردن، برس زدن، شستشو با مواد پاک کننده بمنظور حذف مواد آلی از سطوح آشیانه، لوازم وسائط نقلیه باید انجام شود. توجه ویژه ای به رفع آلودگی سالن از بستر مبذول گردد. بخاطر داشته باشید که ویروس آنفلوانزا ۳۵ روز در ۴ درجه سانتیگراد و ۱۰۴ روز در کود زنده میماند.

 

۹:ویروس آنفلوانزا ممکن است از طریق لباس، کفش، قفس حمل طیور، شانه تخم مرغ، کیسه دان منتقل شود لذا ۰وسائل فوق باید ضدعفونی شود و در صورتیکه قابل ضدعفونی نیست معدوم شود استفاده از ضدعفونی کننده های مؤثر بشکل آئروسل بویژه برای ضدعفونی کردن هواکش ها و ابزارهای مشابه مناسب است برای ضدعفونی کردن لوازم برقی باید از گاز فرمالدئید استفاده شود.

 

و: سایر اقدامات:

 

اکیپ مذکور باید از وسائل محافظت کننده مثل ماسک های تنفسی، عینک، لباس سرتاسری، دستکش و چکمه لاستیکی استفاده کند و لوازم و وسائل در صورت آلودگی شدید معدوم شوند در غیر اینصورت در پایان عملیات ضدعفونی شود.

 

 

تعویض کامل پوشش کلیه افراد اعم از پرسنل اکیپ، پرسنل فارم در محل فارم همراه با شستشوی مناطقی از بدن که فاقد پوشش میباشد با آب و مواد ضدعفونی و پاک کننده و دوش گرفتن افراد مزبور در اولین فرصت

– ضدعفونی وسیله نقلیه مرغدار- اکیپ و …

– ضدعفونی خانه های کارگری، دفتر فارم و …

– تهیه صورتجلسه مربوط به معدوم سازی و دفع لاشه و ضایعات آن بطور کامل

– اخذ تعهد کتبی مبنی بر عدم تماس کلیه افرادیکه در تماس با فارم آلوده بوده اند حداقل بمدت ۳ روز با کلیه واحدهای غیر آلوده مرتبط با صنعت طیور

 


 

امروزه واکسیناسیون به عنوان یکی از راهکارهای اصلی مقابله با بیماریها در صنعت طیور جهت پیشگیری از بیماریهای عفونی در اغلب کشورهای جهان مطرح است از جمله مهمترین مباحث در این مورد عدم کارایی واکسن ها  در برابر بیماریها می باشد که اصطلاحا به عنوان  ( شکست واکسیناسینون ) از آن یاد می شود .

 

 

http://www.morghaneh.com

عوامل شکست واکسیناسیون

 

نکات اصلی:

 

در هنگام ابتلای گله به بیماری های عفونی از جمله عفونتهای مایکوپلاسمایی به ویژه جوجه های( ام جی  + و ام اس +) از اسپری واکسن باید خودداری نمود زیرا باعث تشدید بیماری خواهد شد.

 

همچنین در مواردی که گله با بیماری های ویروسی مختلف در گیر می باشد از واکسیناسیون گله تا زمان بهبودی  کامل طیور بایستی خودداری نمود زیرا بنا به دلایل زیر دچار شکست واکسیناسیون و افزایش تلفات  خواهیم شد :

 

۱:عدم کارایی مناسب سیستم ایمنی طیور برای ایجاد انتی بادی لازم

 

۲: احتمال افزایش حدت سویه واکسن

 

۳: احتمال بیماریزایی توسط همان واکسن

 

۴:واکسن می تواند عامل استرس زا و تشدید بیماری شود .

 

عوامل تضعیف سیستم ایمنی طیور که باعث عدم پاسخ لازم جهت ایمنی زایی  واکسن در برابر بیماری به شرح زیر میباشد :

 

عوامل عفونی :

 

شامل بیماریهاییمانند گامبورو- ویروس کم خونی جوجه ها –مارک – رئوویروس ها – ادنوویروس ها و رونوویروس ها

 

مایکوتوکسین ها :

 

شامل آفلاتوکسین – اکراتوکسین – تریکوتسن که در مواد غذایی کپک زده عمدتا به صورت خوراکی و یا از بستر و محیط وارد بدن طیور می شود .

 

استرس ها :

 

استرس پاسخ غیر اختصاصی بدن نسبت به تحریکات محیطی می باشد . این عوامل شامل شرایط  نامناسب نگهداری – حمل ونقل – استرس های گرمایی – تغذیه ای – واکسیناسیون – دارویی – تغییرات نور – تهویه نا مناسب – ازدحام جمعیت –و عوامل ایجاد  ترس و…می باشد و معمولا برای کاهش استرس از ویتامین ها و الکترولیت ها استفاده می شود .

 

تغذیه نا مناسب :

 

به طور کلی کمبود مواد غذایی کم مصرف بیشتر از مواد پر مصرف موجب تضعیف سیستم ایمنی جاندار می شود از جمله کمبود ها ویتامین های  آ – ای – سی و اسید های آمینه همچون متیونین – لیزین – اسید لینولئیک و مواد معدنی مانند  آهن – سلنیم – روی و…می باشد .

 

لذا توصیه میشود قبل از واکسیناسیون میزان متیونین و لیزین وبعد از آن الکترولیت ها در اختیار طیور قرار گیرد .

 

وجود پادتن های مادری:

 

جوجه ها نوعی ایمنی مادری بنام ایمنوگلوبولین جی دریافت می کنند که عیار آن تا ۳ روز اول در جوجه های گوشتی باقی می ماند و تا ۳ هفتگی به مرور کاهش می یابد واز بین میرود به همین دلیل توصیه میشود تا ایمنی مادری فعال است از انجام واکسیناسیون به خصوص در مورد گامبورو خودداری گردد و لذا انجام آزمایش الایزا در حدود ۲ هفتگی برای تعیین روز واکیسنایسون توصیه می گردد .

 

 

 

تفاوت سویه های محیطی و سویه های واکسن :

 

به طور کلی تصمیم گیری در انتخاب نوع واکسن برای نوع خاص بیماری بر اساس حدت و شرایط همه گیری بیماری  در منطقه و همچنین سلامت گله انجام میشود .

 

در مناطقی که بیماری از نوع حاد شایع باشد تجویز واکسن های معمولی ؛ ایمنی لازم را در برابر بیماری ایجاد نمی کند وباید از واکسن های قویتر استفاده نمود ولی در مواقعی که بیماری از نوع فوق حاد می باشد و شرایط مدیریت و تغذیه نیز ضعیف باشد از هیچ نوع واکسنی نمی توان ایمنی زایی انتظار داشت  . اخیرا اینگونه به نظر می رسد در مقایسه  ایمنی ذاتی حاصل از تغذیه ونژاد و مدیریت پرورش عملکرد بهتری نسبت به ایمنی حاصل ازواکسیناسیون به تنهایی در مقابل بیماریهای فوق حاد ویروسی داشته  است .

 

 

 

محاسبه میزان آب مصرفی مورد نیاز برای روش خوراکی :

 

 

 

۲/۱ *سن گله به روز * جمعیت گله =آب مصرفی

 

۱۰۰۰

 

نکاتی که در هنگام واکسیناسیون باید رعایت شود :

 

–  استفاده از واکسن های شرکتهای معتبر

 

ثبت مشخصات و شماره سریال واکسن و تاریخ تولید و انقضاء

 

– حمل واکسن با فلاسکهای مخصوص حاوی یخ

 

عدم برخورد نور افتاب به شیشه واکسن

 

استفاده از یخچال مناسب

 

–  محاسبه دز مصرفی و آب مورد نیاز

 

–  تشنه ماندن طیور۲-۴ ساعت قبل از واکسیناسیون خوراکی

 

–  استفاده از آب خنک حاوی شیر خشک بدون چربی برای حفظ کیفیت واکسن و کلر زدایی آب (علت اصلی ۵۰% شکست واکسیناسیون )

 

– عدم استفاده از واکسن های خوراکی زنده به طور همزمان

 

–  استفاده از ظروف پلاستیکی

 

– بالا بردن دمای سالن( ۲تا ۳ درجه)

 

 

 

استفاده از اکیپ مجرب با لباس یکبار مصرف برای تزریقات و قطره چشمی

 

– لازم است ظروف محتوی واکسن تزریقی قبل از مصرف در دمای ۲۰ درجه گرم شده پس تکان دادن مصرف شود

 

–  معدوم سازی بهداشتی ظروف واکسن پس از مصرف

 


 

در واحد های پرورش طیور  عمل واکسیناسیون در موارد زیر انجام می گردد

برای جلوگیری از بروز بیماریهائی که معالجه آنها مشکل و اصولاً غیر مقدور باشد، واکسیناسیون به طیور منطقه ای که بخواهند از مناطق آلوده یا مشکوک دیگر طیور بدانجا وارد کنند.

واکسیناسیون به طیوری که از تخم آنها به منظور جوجه کشی استفاده می شود، زیرا در صورت بروز بیماری این طیور خسارات جبران ناپذیری ایجاد خواهد شد.

 

 

واکسیناسیون طیور

در مواردی که نباید واکسن تزریق کرد :

۱) طیوری که مبتلا به انواع کوکسیدیوز باشند.

۲) طیوری که مبتلا به بیماری های تنفسی از قبیل کریزاسیاردی باشند.

۳) طیوری که مبتلا به بیماری های انگلی روده هستند.

روشهای مختلف واکسیناسیون (مزایا و معایب)

 

۱- روش آشامیدنی :

ابتدا باید به ازاء هر یک لیتر آب ۱۰۰ سی سی شیر چربی گرفته به آب آشامیدنی اضافه کرد و خوب مخلوط نمود. این عمل به منظور طولانی کردن حیات ویروس زنده و در عین حال ترسیب مواد معدنی زاید در آب چاههای عمیق توصیه می شود. سپس بسته به سن طیور، واکسن را در آب مخلوط با شیر به نسبت زیر مخلوط نمود. چنانچه سن طیور ۴-۳ هفته باشد، نسبت رقیق کردن واکسن هر ۱۰۰۰ دز واکسن در ۲۵ لیتر آب مخلوط شده با شیر در سن ۷-۵ هفته هر ۱۰۰۰دز واکسن در ۴۰ لیتر آب مخلوط شده با شیر، چنانچه پس چرخ بدون در دسترس نبود، کافی است واکسن را فقط در آب خنک رقیق نمود و بلافاصله به طیور بخورانند.

در هنگام واکسن دادن باید نکات زیر را مراعات نمود.

۱- ظروف آبخوری باید تمیز و عاری از هرگونه آغشتگی با مواد ضدعفونی کننده باشد.

۲- برای رقیق نمودن واکسن نباید از آب لوله کشی شهرها که حاوی مواد ضدعفونی کننده است استفاده نمود.

۳- تعداد آبخوری ها را باید به دو برابر مواقع معمولی رساند.

۴- ظروف آبخوری محتوی واکسن نباید در معرض نور مستقیم آفتاب قرار گیرد.

۵- بهتر است جوجه ها یا مرغ ها را تا چند ساعت قبل از دادن واکسن آشامیدنی تشنه نگهداشت.

۶- واکسن باید کاملاً تازه باشد و برای حمل آن از یخدان های حاوی یخ استفاده شود. واکسن نباید بیش از ۳-۲ روز نگاهداری کرد.

۷- واکسن را باید در محوطه یخ ساز یخچال یا فریزر که حرارت زیر صفر باشد نگاهداری کرد.

 

مزایاو معایب روش آشامیدنی :

مزایای این روش به قرار زیر است :

۱) احتیاج به گرفتن طیور نیست از این رو استرس برای گله بوجود نمی آید.

۲) احتیاج به حداقل کار و کارگر می باشد.

۳) عکس العمل واکسن در جوجه ها ملایم است و خطر عکس العمل شدید واکسن وجود ندارد.

 

معایب روش آشامیدنی به این قرار است:

با خوراندن واکسن در آب آشامیدنی اگر تمام شرایط حفظ و به کار بردن صحیح واکسن هم رعایت شده باشد باز نمی توان مطمئن بود که همه جوجه های موجود در گله از آب آشامیدنی واکسن دار به اندازه معین استفاده کرده باشند و در نتیجه میزان ایمنیت که در بدن جوجه ها بوجود می آید متغیر است و از نظر ایمنیت یکنواختی که در گله وجود ندارد، در بعضی ممکن است هیچ ایمنیت تولید نشده باشد و در برخی دیگر ایمنیت ضعیف بوجود می آید. تجربه نشان داده است که نسبت درصد این قبیل جوجه ها در مرغداری در معرض هجوم بیماری نیوکاسل قرار گیرد. ممکن است تعدادی از جوجه ها که ایمنیت ندارند یا به قدر کافی ندارند به بیماری دچار شوند.

به علاوه در روش آشامیدنی به طور کلی تیتر ایمنیت پائین تر از روش های دیگر است. از این رو نظر پیشگیری در نواحی خیلی آلوده روش مطمئنی نیست و حداقل باید برای بار اول از روش های دیگر استفاده نمود.

 

۲- روش قطره چشمی یا بینی :

در این روش میزان رقیق کردن واکسن بسته به نوع قطره چکان فرق می کند. واکسن را باید طوری رقیق کرد که در هر قطره یک دز واکسن وجود داشته باشد. به عنوان مثال اگر از قطره چکان های معمولی که مخصوص نیوکاسل است استفاده می شود، این قطره چکان ها هر یک سی سی مایع را به ۵۰ قطره تبدیل می کند و در این صورت اگر از واکسن ۱۰۰ دزی استفاده می شود باید به هر ۱۰۰ دز واکسن ۲ سی سی آب مقطر اضافه نمود. چنانچه از قطره چکانی استفاده شود که هر یک سی سی مایع را به ۲۵ قطره تقسیم کند و در این صورت باید هر ۱۰۰ دز واکسن را در ۴ سی سی رقیق کرد به طوری که هر قطره حاوی یک دز واکسن باشد.

 

مزایا و معایب روش قطره چشمی :

در این روش ایمنیت در جوجه یکنواخت است بدین دلیل تیتر آنتی بادی در بدن بالاتر از روش های دیگر است.

 

معایب این روش عبارتند از :

۱) گرفتن جوجه ها سبب بوجود آمدن استرس در آنها می گردد.

۲) احتیاج به وقت بیشتر و کارگر بیشتر دارد.

۳) واکسن به طور عمیق در دستگاه تنفسی نفوذ نمی کند.

۴) در سنین بالا استفاده از این روش مشکل است.

 

۳- روش اسپری :

طرز کار، بسته به نوع ماشین متفاوت است ولی به طور کلی در دستگاههای اسپری معمولی طرز کار به قرار زیر است :

برای واکسینه کردن ۱۰۰۰ قطعه طیور باید ۷۰ سی سی محلول ۲۰ درصد گلیسیرین را آماده ساخت و سپس ۱۰۰۰ دز واکسن را در ۳۰ سی سی آب حل نموده به مایع قبلی اضافه نمود به طوری که حجم مجموع به ۱۰۰ سی سی برسد، سپس این ۱۰۰ سی سی را برای ۱۰۰۰ قطعه طیور طوری مصرف نمود که در عرض ۳ دقیقه در روی آنها در هوا پاشیده شود.

چنانچه دسترسی به گلسیرین نباشد، از آب مقطر به تنهائی به عنوان حلال می توان استفاده کرد. در هنگام کار باید به نکات زیر توجه داشت :

۱- قبل از اسپری کردن مرغداری باید در و پنجره های سالن را بسته و دستگاههای تهویه و پنکه را خاموش نمود.

۲- واکسن نباید در ارتفاع یک متری بالای سر طیور در هوا پاشیده شود.

۳-  ماشین اسپری باید به آرامی حرکت داده شود تا واکسن به طور یکنواخت روی جوجه ها پاشیده شود.

۴- مدت ۱۵ دقیقه بعد از پاشیدن واکسن در هوا باید درها و پنجره های مرغداری بسته بماند.

 

مزایا و معایب روش اسپری :

مزایای این روش به قرار زیر است :

۱) صرفه جویی از نظر کارگر

۲) اجتناب از استرس در گله زیر احتیاج به گرفتن طیور که اغلب سبب ناراحتی آنها می شود نیست.

۳) صرفه جوئی در زمان و سرعت عمل و سهل بودن روش.

۴) به علت این که واکسن مستقیماً در روی دستگاه تنفسی پاشیده می شود، تأثیر آن از نظر ایمنیت بهتر است.

 

معایب روش اسپری :

ایمنیت یکنواخت نیست زیرا ممکن است بعضی از جوجه ها به قدر کافی واکسن دریافت ندارند، از این رو در هنگام هجوم بیماری بلا دفاع هستند. با توجه به مطالب ذکر شده در این روش برای اولین بار از نظر واکسیناسیون نیوکاسل نباید از روش اسپری استفاده کرد و چکاندن واکسن در چشم یا طریقه تزریقی بهتر است ولی برای واکسیناسیون های بعدی می توان از روش اسپری به خوبی استفاده نمود. روش واکسیناسیون به طریقه اسپری را می توان منحصراً برای واکسینه کردن طیور برعلیه نیوکاسل و برونشیت به کار برد.

 

۴- روش گردپاشی :

این روش که در بعضی از کشورها متداول است واکسن را به صورت گرد درآورده و با دستگاههای مخصوص به صورت غبار در لانه و در روی مرغها می پاشند. مزایای این روش این است که طیور دستکاری نمی شود، از این رو استرس بوجود نمی آید. به علت قابلیت نفوذ ایمنیت بافتی نیز در این روش زیاد است.

 

معایب این روش :

عدم ایمنیت یکنواخت می باشد زیرا ممکن است بعضی از طیور به اندازه کافی واکسن دریافت ننمایند. چون این روش در ایران متداول نیست، زیاد شرح نمی دهیم. به طور کلی مرغدار می تواند بسته به امکانات خود و محل و موقعیت مرغداری یکی از روشهای ذکر شده در فوق را انتخاب کند ولی در تمام این موارد باید نکات اساسی زیر را در نظر داشت :

۱- تمام طیور یک مرغداری باید در یک زمان واکسینه شوند. در ضمن گله مورد واکسیناسیون باید کاملاً سالم باشد.

۲-  اگر مرغداری برونشیت عفونی وجود دارد تا سه هفته پس از بهبود کامل آنها نباید هیچگونه واکسیناسیون برعلیه نیوکاسل انجام شود.

۳- آن دسته از طیوری که علائم بیماری تنفسی مانند سی . آر . دی (C.R.D) و ریزی چشم نشان می دهند، نباید قبل از درمان واکسینه شوند.

۴- در هوای گرم عمل واکسینه کردن باید در ساعات صبحگاهی که هوا خنک است انجام گیرد.

۵- در زمستان که در عصر یا غروب عمل واکسیناسیون انجام می شود، برای جلوگیری از استرس می توان از نور آبی استفاده نمود.

۶- برای جلوگیری از عکس العمل طیور در مقابل واکسن می توان به مدت ۲۴ ساعت آنتی بیوتیک در آب آشامیدنی آنها اضافه نمود و یا از ویتامین جهت کاهش استرس استفاده نمود.

۷- بین دو واکسیناسیون مختلف باید حداقل یک هفته فاصله باشد تا استرس ناشی از واکسن قبلی بر طرف شود.

 


 

اهمیت واکسیناسیون طیور تا چهل سال دیگر جمعیت جهان ۵۰ درصد افزایش خواهد یافت و در همین مدت تقاضا برای غذا به سه برابر خواهد رسید. دراین میان نقش صنعت طیور در تأمین پروتئین حیوانی مورد نیاز انسان بیش از پیش آشکار می گردد. پایین بودن نسبی هزینه های تولید، بالا بودن بازده غذایی و عدم انتقال بیماریهای مشترک، کوتاه بودن دوره پرورش، در مقایسه با دیگر حیوانات اهلی تولید کننده غذا سبب بی رقیب شدن صنعت طیور گردیده است. با توجه به بالا بودن میزان آلودگیها و خطر ابتلا گله های طیور به بیماری های مختلف، آگاهی از مسایل مختلف امنیت زیستی و راههای پیشگیری ، کنترل و درمان بسیار حیاتی است.

 

در میان راهها و روشهای موجود، واکسیناسیون به عنوان یکی از ابزارهای پرارزش در پیشگیری از بروز بیماریهای مختلف مطرح می گردد. متأسفانه درکشور ما، تلفات و خسارات اقتصادی ناشی از بیماریها در گله های طیور بیشتر از استانداردهای قابل قبول بین المللی است که یکی از دلایل اصلی آن را می توان ناشی از عدم توجه و آگاه نبودن بیشتر مرغداران کشور از اصول مربوط به پیشگیری از بیماریها بویژه واکسیناسیون دانست.

 

آنچه مسلم است ، حتی در بهترین شرایط نیز هیچ واکسنی ایمنی و حفاظت کامل ایجاد نمی کند. واکسن هایی که امروزه در صنعت طیور بکـــــــار می روند شامل انواع واکسن های زنده ،کشته و ساب یونیت(Subunit) می باشند که علیه بیماریهای ویروسی، باکتریایی و انگلی کاربرد دارند. روش های معمول واکسیناسیون به دو دسته گروهی ( آشامیدنی و اسپری ) و انفرادی ( داخل چشمی ، داخل بینی ، تلقیح در نسوج بال و تزریقی ) تقسیم بندی می گردند. به بررسی و تحلیل روش واکسیناسیون آشامیدنی می پردازیم که بطور وسیعی در صنعت مرغداری ایران مورد استفاده قرار می گیرد.

%d9%85%d8%b1%d8%ba%d8%a7%d9%86%d9%87-123456

  • عوامل مختلفی سبب شکست در واکسیناسیون به روش آشامیدنی می گردند که عبارتند از:

 

۱) مدت زمان محرومیت از آب :

 

برای حصول یک ایمنی مناسب از واکسیناسیون، باید پرندگان به اندازه کافی تشنه شده باشند. معمولا” دو ساعت قبل از واکسن، آب را قطـع می نمایند. البته این زمان به شـــرایط محیطـی ، بویژه درجه حرارت هوا بستگـــی دارد، بطوریکه در دمای ۳۰ درجه سانتی گراد، پرندگان باید یک ساعت و در دمای پایین تر بطور مثال ۲۱ درجه سانتی گراد، چهار ساعت از آب محروم گردند تا بهترین نتیجه حاصــل از واکسیناسیون بصورت خوراکی بدست آید. در صورت نیاز به انجام واکسیناسیون در چند سالن، باید دوره زمانی محرومیت از آب طوری تعیین شود که این زمان برای کلیه سالنها یکسان باشد. محرومیت از آب با قطع جریان آب و از دسترس خارج کردن آبخوریها صورت می گیرد و از زمان خشک شدن و خالی شدن کامل آبخوری ها این زمان محاسبــــــه می گردد. تعیین دقیق زمان محرومیت گله از آب بسیار مهم است زیرا اگر پرندگان بیشتر یا کمتر ازحد نیاز تشنه شوند، این امر باعث عدم یکنواختی در دریافت واکسن می گردد. اگر زمان محرومیت از آب، کمتر از حد معمول باشد و پرنده به اندازه کافی تشنه نشود، محلول آماده واکسن در آبخوری مانده و غیر فعـــال می گردد. درجه حرارت آب در هنگام حل نمودن واکسن باید حدود ۵/۱۵ درجه سانتی گراد باشد. در مورد برخی از واکسن ها مانند برونشیت، اگر دمای آب بالاتراز ۵/۱۵ درجه سانتی گراد باشد، تا ۵۰ درصد عملکرد آنها در مدت زمان یک.

 

۲) مقدار مصرف آب:

 

پرنده بطور مشخص یک سوم تا یک چهارم آب مورد نیاز خود را در دو تا سه ساعت اولیه صبح و با آغاز فعالیت روزانه خود مصرف می کند. مصرف روزانه َآب پرنده تحت تأثیر عوامل مختلفی ازجمله سن ،وزن بدن و نوع پرنده متفاوت است . مصرف روزانه آب باید در هر مزرعه و در هر سالن توسط کنتور سالن تعیین گردد. ۵ تا ۷ روز قبل از واکسیناسیون، میانگین مصرف آب در ۲۴ ساعت ثبت گردیده و سپس این عدد باید جهت تعیین مقدار آب مصرفی جهت واکسن، درعدد ضرب گردد.نکته قابل تذکر اینست که ممکن است میزان مصرف آب در یک سالن به دلایل ساختاری با سالن های دیگر همان مزرعه تفاوت داشته باشد. در زمان محاسبه مقدار آب لازم جهت واکسیناسیون، باید به طول خطوط رابط آب و مقدار حجمی که اشغال می کنند توجه شود. برای مثال،برحسب قطر لوله های رابط در یک سالن ۱۵۰ متری،درون لوله ها ۱۱ تا ۳۸ لیتر آب ممکن است وجود داشته باشد. باز نمودن دوباره جریان آب جهت مصرف روزانه باید بعد از تمام شدن کل محلول واکســـــــن صورت گیرد. براساس نظر برخی از محققین، می توان در هفته اول ۵ لیتر،هفته دوم تا چهارم ۱۰ لیتر، هفته پنجم تا دهم ۲۰ لیتر و بعد از هفتـه دهم ۴۰ لیتر آب برای هر ۱۰۰۰ پرنده ( ۱۰۰۰ دز واکسن ) در نظر گرفت.

 

۳) کیفیت آب :

 

مهمترین عامل تأثیرگذار در آب جهت واکسیناسیون، میزان کلر موجود درآب مصرفی می باشد. کلر از عناصر اصلی تشکیل دهنده محلولهای ضدعفونی کننده در صنعت مرغـــداری است. این عنصر سبب از بین رفتن باکتری ها و ویروس های موجود در واکسن ها می شود. کلرزنی آب باید۲۴ ساعت قبل و بعد از تجویز واکسن متوقف گردد. یکی از راههای کاهش کلر آب، قراردادن آب در معرض هوا به مدت ۲ تا ۳ روز در درجه حرارت ۳۰ درجه سانتی گراد می باشد. این راهکار برای مزارع بزرگ عملی نبوده و همچنین فضولات پرندگان وحشی در مرغداری باعث ورود اجرام بیماریزای خطرناک به آب مصرفی می شوند. یکی دیگر از روش های محافظت واکسن در برابر کلر و یا سایر فلزات سنگین استفاده از شیر خشک است. شیرخشک سبب خنثی شدن کلر، مواد پاک کننده و یون های فلزات سنگین ( بویژه آهن ) گردیده و از ویروس واکسن محافظت می نماید.همچنین اسید های آمینه موجود در شیر به ساخت پادتن کمک می کنند. استفاده از شیر گوسفند به دلیل داشتن چربی بالا توصیه نمی شود زیرا گویچه های چربی، ویروس واکسن را در خود گرفته و به سطح آب می آورند و درنتیجه سبب کاهش غلظت واکسن می گردند. لازم به ذکر است واکسن را باید ۲۰ تا ۳۰ دقیقه بعداز اضافه کردن شیر خشک، به محلول آب و شیر اضافه کرد.

 

لوله های قدیمی و نامناسب سالن های مرغداری اثرات نامطلوبی روی واکسن می گذارند به همین جهت استفاده از شیر خشک ضروری بنظر می رسد. مقدار مصرف شیر خشک ۵ ۲ گرم به ازای هر لیتر آب می باشد و میزان مصرف شیر ۱۰درصد کل حجم محلول واکسن است. در حال حاضر محصولات تجاری متفاوتی با نامهای مختلف جهت محافظت از ویروس واکسن وجود دارد. برای مثال ، می توان از تیوسولفات سدیم به میزان ۱۶ میلی گرم بازای هر لیتر آب استفاده کرد.

 

۴) زمان واکسیناسیون به روش آشامیدنی : بهترین زمان واکسیناسیون به روش آشامیدنی بعد از طلوع آفتاب است، زیرا طلوع آفتاب خود تحریکی جهت فعالیت پرنده می باشد. در روزهای ابری و بارانی استفاده از تحریک نوری جهت افزایش فعالیت گله مناسب است. در شرایط مطلوب ، واکسیناسیون یک سالن باید ظرف دو ساعت کامل باشد. اگر مدت زمان واکسیناسیون، از این زمــان کمتر گردد ، پرندگانی که از لحاظ اجتماعی، در رده های پایین تر هستند از شانس کمــتری جهـت دریافت یک دز کامل واکسن برخوردار خواهندبود . همچنین اگر زمان مصـرف واکسن از این زمان بیشتر شود، ممکن است ویروس یا باکتری زنده موجود در واکسن غیرفعال گردد. زمان توزیع محلول واکسن بطور معمول باید بین ۵/۱ تا ۳ ساعت باشد.

 

  • چند نکته در مورد روش آشامیدنی :

 

▪ استفاده از روش آب آشامیدنی تا سن ۵ – ۶ روزگی روش مناسبی جهت واکسیناسیون نمی باشد زیرا بعلت عدم نوشیدن آب کافی ، جوجه ها دز لازم واکسن را دریافت نمی کنند. همچنین بافت های لنفاوی روده به علت عدم تکامل مناسب ، از توانایی مناسب برای تکثیر ویروس برخوردار نیستند. از سوی دیگر دراین سن نباید از پادتن های مادری غافل شد.

 

▪ آبخوری ها قبل از واکسیناسیون با آب فاقد ماده عفونی بخوبی شسته شوند.

 

▪ سه روز قبل از واکسیناسیون می توان از یک پوند ( حدود ۴۵۳ گرم ) اسید سیتریک به ازای هرگالن آب استفاده نمود .

 

▪ میزان ph مناسب آب جهت واکسیناسیون باید بین ۵/۵ تا ۵/۷ باشد.

 

▪ مقدار دز واکسن بازای هر پرنده را ۲/۱ یا ۳/۱ دز در نظر بگیرید.

 

▪ ظروف حاوی واکسن تهیه شده نباید در معرض نور آفتاب قرار گیرند.

 

▪ جهت آماده نمودن محلول واکسن از ظروف پلاستیکی استفاده و آنها را قبل از استفاده بخوبی تمیز کنید.

 

▪ ویال واکسن چند بار توسط محلول واکسن شسته شود تا بقایای واکسن بطور کامل تخلیه گردد.

 

▪ سر پلاستیکی فلاکن واکسن برای اولین بار در داخل آب باز گردد. با این روش مطمئن خواهید بود که واکسن لیوفیلیزه موجود در داخل بطری با هوا تماس نمی یابد و کاملا” در آب پخش می گردد. اگر باز نمودن فلاکن در هوا انجام شود، هوای آلوده وارد شیشه حاوی واکسن خواهد شد و واکســـن را آلوده می نماید. روش بهتر آن است که ابتدا به کمک یک سرنگ یکبار مصرف، مقدار چند میلی لیتر آب به درون فلاکن حاوی واکسن لیوفیلیزه تزریق نموده و با تکان دادن شیشه، واکسن را بصورت محلول در آورده و سپس آن را به درون ظرف حاوی آب ، تخلیه نمایید.

 

▪ اگر از شیر استفاده می کنید، باید چربی آن از طریق جوشاندن بخوبی گرفته شده باشد و یا از شیرهای پاستوریزه یا هموژنیزه شده موجود در بازار استفاده نمایید.

 

▪ کلیه آبخوری های پستانکی ( نیپل) با برس شسته شوند .

 

▪ چنانچه از فیلتر زغال در سیستم آبرسانی استفاده می شود ، باید هنگام واکسیناسیون آن را بردارید.

 

▪ اگر سیستم آبرسانی از نوع پستانکی است ، جریان آب در تمام لوله ها بصورت همزمان برقرار شود و از درست کارکردن تمام سر پستانکی ها اطمینان حاصل کنید.

 

▪ خطوط آبرسانی را قبل از مصرف واکسن پر نمایید.

 

▪ قبل از پایین آوردن خطوط آبرسانی ، جهت جلوگیری از بروز پدیده هوا گرفتگی لوله ها، محلول را وارد خطوط آبرسانی نمایید.

 

▪ تعداد آبخوری های موجود در سالن افزایش یابد. برای هر ۵۰ جوجه ، یک آبخوری اضافه شود و یا تعداد آبخوری ها دو برابر شود .

 

▪ تعداد نفرات توزیع کننده واکسن در هر سالن کافی باشد.

 

▪ جهت حصول اطمینان از مصرف محلول واکسن بوسیله پرندگانی که در گوشه یا کنار دیوارها هستند، همواره در کنار دیوار قدم بزنید. مزیت دیگر قدم زدن در سالن اینست که می توان آبخوریها را از لحاظ وجود محلول واکسن و یا جریان مداوم واکسن در لوله ها کنترل کرد. قبل از پر نمودن آب ، نور سالن را قطع نمایید.

 

▪ جهت تحریک پرندگان به خوردن واکسن ، میزان نور سالن را زیاد نموده ، زنجیر دانخوری را به حرکت در آورده یا در سالن قدم بزنید.

 

▪ جهت اطمینان از مصرف واکسن ، از محصولات تجاری رنگی استفاده می شود. این ماده آبی رنگ باعث رنگی شدن زبان پرنده شده یا از روی پوست ، رنگ چینه دان قابل تشخیص است. اگر در بیش از ۹۰% پرندگان، رنگ آبی مشاهده شد واکسیناسیون موفق بوده است .

 

▪ محلول واکسن باقی مانده در لوله ها باید پس از واکسیناسیون ، توسط آب خنثی که فاقد مــــــــواد ضدعفونی کننده باشد، شستشو گردد. برای اطمینان می توانید از دستورات مربوط به خنثی سازی که در آماده سازی واکسن بکار رفت ، جهت منبع آب استفاده کنید .

 


 

این بیماری یکی از مهمترین خطرناکترین و مسری ترین بیماریهای ویروسی می باشد .ویروس آنفلانزا در طیور ایجاد بیماری مینماید و تحت تیپ های مختلفی دارد که نوع H5 و H7 فرم بسیار شدید بیماری را ایجاد می نماید .

%d9%85%d8%b1%d8%ba%d8%a7%d9%86%d9%87

مخازن بیماری

پرندگان ابزی و وحشی بدون ابتلا به بیماری می توانند ویروس را تا مسافت طولانی انتشار دهند خوک نیز بعنوان یک مخزن می تواند ماده ژنتیکی ویروسهای انسانی و مرغی را مخلوط نموده و در نهایت تحت تیپ های جدیدی ایجاد نماید و از نظر بیماری زایی برای انسان و طیور خطرناک باشد .

میزبان ها

پرندگان زینتی ، مرغ ، خروس ، بوقلمون ، شتر مرغ و مرغ شاخدار به بیماری حساس می باشند .

علائم بیماری

۱- انتشار سریع بیماری در گله

۲- کاهش شدید و روبه رشد تلفات

۳- کاهش شدید مصرف دان

۴- افت شدید تولید در مرغ تخمگذار

۵- علائم تنفسی حاد

۶- سیانوزه شدن تاج و ریش و خونریزی در ساق پا

پیشگیری و کنترل بیماری

با توجه به اینکه واکسیناسیون به تنهایی نمی توانند ایمنی صددرصد ایجاد نماید بنابراین رعایت نکات بهداشتی و قرنطینه ای نیز اهمیت بسزایی دارد .

۱- قبل از جوجه ریزی نسبت به پاکسازی و ضدعفونی کامل فارم با دقت کامل اقدام نمایید .

۲- بامشورت با شبکه دامپزشکی منطقه نسبت به جوجه ریزی اقدام نمایید .

۳- حتی المقدور قبل از ورود جوجه دان مورد نیاز را تامین نموده و از تهیه دان از منابع آلوده من جمله سایر مرغداریها اکیدا خودداری نمایید

۴- جوجه مورد نیاز را از منابع مطمئن تهیه واز بدو ورود جوجه های وارده را ازگله حذف نمایید جوجه ها در روزهای اول و هفته اول نیاز به مراقبت بیشتری دارند .

۵- شرایط محیطی مناسب را جهت پرورش جوجه ها فراهم آورید تهویه ، حرارت و رطوبت نامناسب زمینه ساز رشد اجرام بیماریزا است .

۶- کلیه سطوح سالن پرورش ونیز انبار دان اعم ازکف ، سقف ، دیوارهای داخلی وخارجی بایستی صیقلی و قابل شستشو و ضد عفونی باشند .

۷- از ورود پرندگان و جوندگان به داخل سالن ها وانبار با ایجاد تمهیداتی از قبیل نصب توری جلوگیری نمایید

۸- از ورود افراد متفرقه به فارم جلوگیری نمایید .

۹- واحدهای پرورش مرغ مادر نسبت به اصلاح سیستم دوش و یکطرفه نمودن مسیرهای ورودی به فارم اقدام نمایند .

۱۰-در واحدهای تخمگذاری و گوشتی در صورت امکان نسبت به برقراری سیستم قرنطینه و دوش برای پرسنل اقدام نمایید در صورت عدم امکان استفاده از دوش ، تعویض کامل لباس و کفش واستفاده از کلاه وماسک الزامی گردد . این مورد در خصوص دامپزشکان و گروههای واکسیناسیون با دقت وشدت بیشتری اعمال گردد .

۱۱-در صورت عدم برقراری سیستم دوش از کلیه کارگران شاغل در واحد خواسته شود در پایان روز ویا قبل از شروع کار در منزل دوش بگیرند .

۱۲-از کلیه پرسنل شاغل تعهدی مبنی بر عدم نگهداری مرغ بومی زینتی و یا هر نوع پرنده دیگر در منزل اخذ شود و نیز در صورت امکان از محل سکونت انان بازدید به عمل اید .

۱۳-برای هر سالن کارگر جداگانه درنظر گرفته شود و از تردد افراد بین سالنها بویژه در زمان وقوع تلفات جدا جلوگیری شود

۱۴-درورودی فارم و نیز هر سالن حوضچه ضد عفونی چکمه ها و نیز ظرف مخصوص جهت ضدعفونی دست ها تعبیه گردد .

۱۵-ورود کلیه کامیونها پس از عبور از حوضچه ضد عفونی شود و بین دیوارهای بیرونی کامیون نیز ضد عفونی شود .

۱۶-حتی المقدور ازنگهداری گله در چند سن خودداری فرمایید و فاصله مناسب بین دو جوجه ریزی در نظر گرفته شود .

۱۷-دراولین فرصت نسبت به ازمایش میکروبی اب مصرفی اقدام و سپس هر ۶ ماه یکبار تکرار نموده و از سلامت آب مطمئن شوید ورود باکتری ها از طریق اب یا هرعامل دیگر زمینه تکثیر ویروسها را فراهم می نماید در صورت الوده بودن آب با مشورت کارشناسان مربوطه رفع نقص نمایید .

۱۸-کلیه ورود و خروج ها لیست شود تا امکان ردیابی عامل انتقال دهنده میسر گردد .

۱۹-کلیه اقدامات من جمله واکسیناسیون نوع واکسن شماره بچ واکسن و نام افراد واکسیناتور دردفتر ویژه ای یادداشت شود .

۲۰-در طول دوره پرورش از ورود پرندگان جدید به گله خودداری نموده و در صورت نیاز و در شرایط اضطراری پرندگان تازه وارده قرنطینه شوند و پس از طی دوره قرنطینه به سالنها وارد شوند .

۲۱-نسبت به پایش گله از نظر تیترهای ایجاد شده و نیز احتمالا ورود اجرام بیماریزای جدید اقدام نمایید این کار با تاکید بیشتر درگله های تخمگذار باید صورت پذیرد .

۲۲-از وارد آوردن استرسهای بی مورد به گله از قبیل ورود افراد به شکل ناگهانی ایجاد سرو صدای ناهنجار ، کاهش یا افزایش غیرطبیعی دمای سالن ، کاهش رطوبت شدید ، قطع ناگهانی دان یا آب قطع ناگهانی تهویه خودداری فرمایید .

۲۳-از سیستم داکت منتهی به حوضچه ضدعفونی درپشت هواکش ها استفاده نمایید دراین خصوص با اداره طیور استان تماس حاصل فرمائید .

۲۴-هر نوع کاهش مصرف دان ، کاهش تولید یا افزایش تلفات در اسرع وقت به اطلاع نزدیک ترین شبکه دامپزشکی رسانده شود .

بیماری آنفلانزای فوق حاد طیور عمده ترین خطر صنعت طیور تاکنون باتیپ های H5 و H7 به عنوان عامل آنفلانزای فوق حاد طیور شناخته شده اند .

اقدامات ضروری جهت پیشگیری از بیماری آنفلانزای طیور :

۱- تهیه جوجه یکروزه ازکارخانجات جوجه کشی دارای پروانه بهداشتی بهره برداری معتبر از سازمان دامپزشکی

۲- اخذ گواهی بهداشتی معتبر وتکمیل شده از واحد جوجه کشی

۳- جوجه ریزی همزمان و یک سن و کاهش تراکم پرورش در واحد مترمربع در مزرعه

۴- رعایت دقیق اصول بهداشتی قرنطینه ای در داخل و خارج مرغداری و تشدید آنها در مرغداری های واقع در مناطق پرخطر

۵- جلوگیری از ورود پرندگان وحشی به مرغداری از طریق نصب توری و ترمیم خرابیهای ان قبل از جوجه ریزی

۶- تهیه دان ازمنابع مطمئن و اجتناب از مصرف دان باقی مانده دوره قبل وعدم تهیه ان از مرغداریهای دیگر

۷- کنترل بهداشتی اب

۸- اعلام سریع علائم مشکوک بیماری به شبکه دامپزشکی منطقه از قبیل :

الف – شروع ناگهانی بمیاری

ب – تلفات فراینده

ج – علائم تنفسی حاد

د- افت ناگهانی تولید

و – سیاه شدن و خونریزی تاج ریش وساق پا

۹- کنترل بهداشتی تردد پرسنل و کارگران شاغل در مرغداری و کاهش ترددهای غیر ضروری

۱۰ – ممانعت از نگهداری انواع طیور ، سگ و گربه در مرغداری و خانه ها ی کارگری

۱۱- ممانعت ازورود حیوانات ولگرد به عنوان ناقلین مکانیکی به داخل مرغداری

۱۲- امحا بهداشتی لاشه ها در داخل مرغداری

۱۳- اخذ مجوز کشتار در پایان دوره پرورش از شبکه دامپزشکی

۱۴- پاکسازی و ضدعفونی کامل سالن وکلیه لوازم و تجهیزات پس ازتخلیه

۱۵- ممنوعیت فروش مرغ پایان دوره به صورت زنده در بازارهای محلی

۱۶- ذخیره بهداشتی کود در مرغداری یا انبارهای مطمئن وحمل بهداشتی آن پس از عمل نوری

۱۷- عدم استفاده از شانه تخم مرغ وکارتن های مصرف شده و ممانعت ا زورود کلیه لوازم مستعمل به مرغداری

۱۸- اخذ مجوز جوجه ریزی ازشبکه دامپزشکی با در نظر گرفتن وضعیت بیماریهای منطقه

۱۹ – ممانعت ازورود وسایل نقلیه به داخل مرغداری و در صورت اضطرار ضدعفونی نمودن کلیه وسایل نقلیه قبل ازورود به مرغداری

۲۰ -اجتناب از مصرف پودر گوشت و استخوان به خصوص بامنشا طیور

۲۱- اطلاع رسانی به مرغداران وکلیه صنایع جانبی مربوط به صنعت طیور


 

تولیدات جوجه های گوشتی نقش مهمی را در تامین غذای انسان دارند  سیستم ایمنی پرندگان نقش حفاظتی علیه بیماریها و آنتی ژن های وارد شده به بدن طیور دارد لذا فعالیت این سیستم نیازمند نگهداری پرنده در شرایط مناسب محیطی، تغذیه ای و فیزیولوژیکی میباشد پرندگان اهلی فقط در طیف دمایی بین ۲۴-۱۸ درجه سانتی گراد قادر به زندگی سالم خود می باشند و هرگونه افزایش دما بالاتر از این طیف موجب اثرات زیان باری مانند کاهش درخوراک مصرفی، کاهش در سرعت رشد ، کاهش در تولیدات ، تضعیف و سرکوب سیستم ایمنی و درنهایت مرگ در حیوان خواهد شد.

علت افزایش مرگ و میر به دلیل نقش سرکوب کنندگی گرما بر سیستم ایمنی و تضعیف مقاومت حیوان گزارش شده است. در مطالعه ای میزان مرگ و میر جوجه های گوشتی در گروه دچار استرس گرمایی ۳۱٫۷ درصد و در گروه شاهد میزان مرگ و میر ۵ درصد تعیین شده است لازم به ذکر است که اثرات دمای محیط بر بدن حیوان بستگی به عادت پذیری و سازگاری حیوان به درجه حرارت محیط دارد در اوایل دوره زندگی ممکن است استرس باعث کاهش در مقاومت حیوان  بالغ در مقابل تغییرات آب و هوایی گردد. به طور کلی هنگامی که حیوان در دمای محیطی بیشتر از منطقه خنشی قرار گیرد دچار استرس گرمایی خواهد شد که این استرس میتواند از طریق تشعشعات نورخورشید و دمای هوا رخ دهد لازم به ذکر است که پرندگان حین مواجه شدن با دمای بالا نسبت به پستانداران به دلیل نداشتن غده عرق، داشتن دمای بدنی بالا (۴۱٫۵ درجه سانتی گراد ) و داشتن پر آسیب پذیرتر میباشند و در مواجه با استرس گرمایی به له له زدن جهت حفظ تعادل دمای بدن خود متوسل می شوند.

مصرف آنتی اکسیدان ها در جیره غذایی باعث کاهش خسارت ناشی از استرس از طریق کاهش در آزاد سازی رادیکال های آزاد می گردد

هدف از این مقاله مروری، توجه به دمای پرورش جوجه های گوشتی جهت عملکرد بهینه سیستم ایمنی و شاخص های تعیین      استرس گرمایی جهت پیشگیری از سایر آسیب های وارد شده بر پرنده می باشد.

مقدمه

هنگامی که دمای محیط و رطوبت نسبی بیشتر از حد طبیعی خود رود توانایی کلی پرنده کاهش پیدا میکند که این پدیده منجر به ایجاد تغییرات فیزیولوژیکی نامطلوبی در بدن حیوان میگردد افزایش دما باعث کاهش در فعالیت های آنابولیکی و افزایش در فعالیت های کاتابولیسمی بافت می گردد. که این کاهش در آنابولیسم به واسطه کاهش درمیزان خوراک مصرفی و کاهش در انرژی قابل متابولیسم اتفاق می افتد تغییر در عملکرد بیولوژیکی شامل کاهش در میزان خوراک مصرفی و اختلال در متابولیسم پروتین ها ، لیپید ها، مواد معدنی ، ویتامین ها، واکنش های آنزیمی، ترشح هورمون ها و متابولیسم خون می باشد  به طور کلی استرس  گرمایی موجب کاهش در غلظت پلاسمایی عناصری مانند (آهن، روی، سلنیوم، مس و کروم) و هم چنین کاهش در غلظت ویتامین های آنتی اکسیدان کننده مانند (ویتامینهای E وC) در سرم و بافت می گردد. اسید اسکوربیک جهت کاهش استرس گرمایی در پرنده مناسب است زیرا این ویتامین موجب کاهش سطح کرتیکوستروئید ها در خون میگردد. مصرف آنتی اکسیدان ها در جیره غذایی باعث کاهش خسارت ناشی از استرس از طریق کاهش در آزاد سازی رادیکال های آزاد می گردد و آنتی اکسیدان ها نقش مهمی در سرکوب رادیکال های آزاد دارند. در دمای بالا به دلیل تغییر در فاکتور رشد و گیرنده آن بیان mRNA دچار اختلال میگردد.

اثر دمای بالا بر فعالیت هیپوتالاموس

طی دمای بالای محیط  گیرنده های دما، امواج عصبی سرکوب کننده ای را  به سوی مراکز اشتها در هیپوتالاموس مخابره میکنند که باعث کاهش در میزان خوراک مصرفی میگردد. در نتیجه افزایش دما تغییرات فیزیولوژیکی در بدن حیوان به دلیل  اختلال در ترشح هورمون ها و آنزیم ها رخ میدهد . به طوریکه استرس گرمایی میتواند موجب  تحریک هیپوتالاموس و اثر آن بر هیپوفیز و تحریک آزاد شدن کرتیکوسترویید ها، کتکول آمین ها و پراکسیده شدن لیپیدها در غشاهای سلول گردد.

طی مطالعه ای حیواناتی که توسط  تزریق اپی نفرین در معرض استرس اجباری قرار گرفته اند سطح رتینول و آلفا توکفرول و غلظت اسید اسکوربیک در پلاسما و سلولها ی خونی آن ها کاهش پیدا کرده بود و این در حالی است که سطح لیپید های پراکسید شده زیاد و رادیکال های آزاد زیادی را آزاد می کنند. گرمای زیاد تولید فاکتورآزاد کننده هورمون را از هیپوتالاموس مهار می کند که باعث کاهش در ترشح هورمون های هیپوفیز مانند کاهش در ترشح هورمون انسولین و احتمالا تیروکسین میشود.

اثر دمای بالا  بر سیستم ایمنی

میزان سرکوبی سیستم ایمنی بستگی به شدت و طول دوره استرس گرمایی دارد.

استرس گرمایی موجب  کاهش در سنتز لنفوسیت های Tو B می گردد. با افزایش فعالیت در غده آدرنال طی استرس و  بالا رفتن کرتیکوستروئیدهای سرم این عامل میتواند باعث سرکوب فاکتور تکثیر سلول یا اینترلوکین ۲ گردد. طی مطالعه ای جوجه هایی که در معرض استرس گرمایی حاد قرار گرفته اند  دارای پاسخ چشم گیر  کمتری نسبت به تیتر آنتی بادی علیه SRBC در مقایسه با جوجه هایی که در معرض استرس گرمایی مزمن قرار گرفته بودند داشتند.

در مطالعه ای دیگری جوجه های پرورش داده شده  در معرض دمای  ۴۳- ۲/۳۲ درجه سانتی گراد تیتر آنتی بادی آن ها به شدت کاهش پیدا کرده بود و همچنین کاهش در فعالیت فاگوسیتوزی ماکروفاژها مشاهده شد.  گرچه دانکر و همکاران در سال ۱۹۹۰ گزارش کردند که استرس گرمایی در جوجه های گوشتی باعث کاهش در تیتر آنتی بادی علیه SRBC  نمیشود که تفاوت در این پژوهش ها میتواند به دلیل اختلاف در سن و نوع پرنده ای است که مورد مطالعه قرار گرفته است.

دمای بالا موجب کاهش در تولید سلول های عرضه کننده آنتی ژن می گردد .تاثیر کرتیکوستروئید ها بر سیستم ایمنی به طور ظاهری بر جمعیت سلول هایT می باشد بیشتر کرتیکوستروئید ها در شرایط دمایی بالا به سلول های تیموس متصل می شوند و باعث کاهش در پاسخ ایمنی می گردد. به طور کلی افزایش دما باعث سرکوب سیستم ایمنی (خونی و سلولی ) و کاهش در وزن اندام های لنفاوی (بورس، تیموس، طحال) و پاتوفیزیولوژی سلول های خونی سفید ، افزایش درصد مونوسیت ها و افزایش در نسبت هتروفیل ها به لنفوسیت ها ، کاهش در تیتر آنتی بادی و کاهش در فعالیت سلول های T کمکی می گردد مکانیسم دقیقی که چگونه استرس گرمایی باعث سرکوب سیستم ایمنی میگردد هنوز به طور کامل شناخته نشده است میزان سرکوب سیسم ایمنی بستگی به شدت و طول دوره مواجه شدن پرنده با استرس دارد طبق تحقیقات انجام شده دمای مناسب جهت  عملکرد مطلوب جوجه های گوشتی ۲۳٫۹ درجه سانتی گراد گزارش شده است و میزان کاهش خوراک مصرفی ۱۴ درصد در جوجه های گوشتی ۴ هفته تحت شرایط استرس گرمایی و به میزان ۲۴ در صد در جوجه های گوشتی ۶ هفته پرورش یافته در همان شرایط گزارش شده است.

طی دمای بالای محیط  گیرنده های دما، امواج عصبی سرکوب کننده ای را  به سوی مراکز اشتها در هیپوتالاموس مخابره میکنند که باعث کاهش در میزان خوراک مصرفی میگردد

در مطالعه ای که در کشور چین بر بلدرچین تخم گذار  صورت گرفته است در دمای ۳۴ درجه سانتی گراد استرس گرمایی رخ میدهد و حداکثر کارایی سیستم ایمنی بلدرچین در دمای ۲۴-۱۸ درجه سانتی گراد گزارش شده است به طور کلی قرار دادن حیوان در معرض هر نوع استرسی اعم از استرس گرمایی و یا سرمایی،  بروز عوامل استرس زا  حیوان را  از طریق ممانعت از بروز پاسخ ایمنی مناسب نسبت به عفونت مستعد میکند. استرس باعث پاسخ غیر اختصاصی یا کاهش در دفاع ایمنی بدن و تغییرات مولکولی مانند افزایش در اینترلوکین۶  و فاکتور نکروز کننده تومور (TNF) میشود.

در کل ارتباطی مستقیم بین استرس گرمایی و سلولهای واکنش دهنده  ایمنی غیر اختصاصی وجود  دارد.  نکستون و همکاران در سال ۱۹۶۹ دریافتند که استرس گرمایی مزمن اثری بر لنفوسیت های خون ، مونوسیت ها، نوتروفیل ها، ائوزوفیل ها یا بازوفیل ها نداشته است و  غلظت IgG  طی دو هفته نگهداری  پرنده  در دمای ۳۵ درجه سانتی گراد کاهش یافته است اما سطوح IgM تحت تاثیر قرار نگرفته بود

شاخص های تعیین استرس وارد شده بر پرنده

–  یکی از مهم ترین شاخص های تعیین استرس وارد  شده بر پرنده آزمایش تعیین  نسبت هتروفیل ها  به لنفوسیت ها می باشد که در نتیجه استرس وارد شده بر پرنده نسبت هتروفیل ها در مقایسه با  نسبت لفوسیت ها افزایش پیدا میکند.

–  روش دیگر شمارش سلول های گلبول سفید خون (WBC) می باشد  استرس باعث کاهش تعداد لکوسیت ها در خون جوجه می شود.

–  روش دیگر اندازه گیری میزان تیتر آنتی بادی خون می باشد  همان طور که بیان شد تیتر آنتی بادی در بروز استرس کاهش می یابد.

–  روش دیگر اندازه گیری وزن اندام های لنفاوی (بورس فابریسیوس ، تیموس، طحال) میباشد که  به طور حتم وزن اندام های لنفاوی در این مواقع کاهش پیدا میکند.

– روش دیگر اندازه گیری سرعت تنفس و ضربان نبض می باشد تحت شراط استرس زا سرعت تنفس افزایش می یابد تنفس با خروج دی اکسید کربن از بافت های بدن و ورود اکسیژن موجب تعدیل دمایی بدن حیوان می گردد.

نتیجه گیری

دمای محیط پرورش پرنده از مسائل مهمی است که لازم است مورد توجه قرار گیرد با افزایش دمای هوا بیشتر از منطقه دمایی خنشی سیستم ایمنی پرنده تضعیف و حیوان در مقابل بسیاری از بیماری هایی که در شرایط دمای طبیعی در مقابل آن ایمن بوده است آسیب پذیر خواهد شد لذا میتوانیم با بگارگیری مدیریت صحیح پرورش و نعیین شاخص های استرس گرمایی  از گسترش بسیاری از بیماری ها جلوگیری به عمل آوریم.


مرغهای مادر امروزی، بدلیل جثه نسبتا” بزرگ  برای تولید مثل در شرایط گرم محیطی دچار مشکل هستند. Taylor جزء اولین کسانی بود که گزارش کرد، قابلیت جوجه درآوری تخم مرغها، با افزایش درجه حرارت محیطی،کاهش می‌یابد. او کاهش ۱۵ تا ۲۰ درصدی را در قابلیت جوجه درآوری در زمانیکه میانگین درجه حرارت هفتگی از۲۷ درجه بیشتر شد، مشاهده کرد.

درجه حرارت محیطی بالا، همچنین با کاهش کیفیت پوسته و باروری تخم مرغ همراه می‌باشد. این کاهش کیفیت پوسته، به ضعیف شدن جنینها قبل از خواباندن تخم مرغها، و درنهایت کاهش جوجه‌درآوری منجر می‌شود، به طوریکه قابلیت تفریخ تخم مرغهای با پوسته نازک، حدود ٣تا٩ درصد، کمتر از تخم مرغهای با پوسته عادی از۳۰ تا ۶۰  هفتگی است.

یکی دیگر از پیامدهای درجه حرارت بالای محیطی، کاهش وزن مخصوص تخم مرغهاست، که در نهایت به کوچکتر بودن جوجه‌های تولیدی می‌انجامد. در یک تحقیق که در یک واحد جوجه‌کشی بزرگ در ماههای گرم (جولای ،اوت و سپتامبر) در آمریکا انجام شد ، مشاهده گردید که میانگین هچ،  حدود ۵% کمتر از میانگین باقی ایام سال بود. دلایل این افت هچ به صورت زیر بیان گردید:

۱)    کاهش مصرف خوراک در مادرها باعث ایجاد عوارض ضد تغذیه‌ای در جنینها شده است.

۲)   خراب شدن تخم‌ مرغ  در دوره نگهداری اثر سوء بر هچ داشته است.

باید توجه داشت که مرغهای مادر سنگین، به میزان بیشتری از تنش گرمایی رنج می‌برند، و به طور بسیار نامنظم تخمگذاری می‌کنند و علائمی مثل درصد تولید پایین، بیرون زدگی مجرای تخم، و تخم مرغهای دوزرده را نشان می‌دهند.

 

morghaneh1236

 

ارتباط تغذیه و تولید مثل در مناطق  گرم

Morrison و همکاران، نتایج یک بررسی را بر روی ۴۹ گله مادر گوشتی که هر کدام از آنها در طول مدت تنش حرارتی، از آب حاوی افزودنیهای الکترولیتی و ویتامینی، و یا از آب بدون افزودنی استفاده می‌کردند،گزارش نموده‌اند. نتایج این بررسی نشان داد که نرها، به تنش حرارتی بسیار بیشتر از ماده‌ها حساسند. و تولید تخم مرغ، در مادرهای جوانتر به میزان بیشتر کاهش می‌یابد. اما در صد تلفات و درصد کاهش تولید در گله‌هایی که از مواد افزودنی در آب استفاده کرده بودند ، کمتر بود.

Rostagno و sakamuora اثرات درجه حرارت بر روی مصرف خوراک و مرغهای مادر گوشتی مطالعه نمودند. آنها مادرهای گوشتی را در اتاقکهای دربسته، در دماهای۱۵ / ۵ و۲۱ / ۹ و۲۶ / ۳ درجه نگهداری کردند.آب و غذا به‌صورت نامحدود در اختیار آنها قرار گرفت. مشاهده شد که مصرف غذا و ME مصرفی روزانه با افزایش دما به صورت خطی کاهش یافت. اما وزن بدن و درجه حرارت مقعدی در مرغها تحت تاثیر قرار نگرفت. هر یک درجه افزایش درجه حرارت، باعث کاهش مصرف خوراک به اندازه ۴۳ / ۲ گرم / پرنده / روز،  و ۲ / ۱۰ کیلوکالری به ازاء هرکیلوگرم وزن بدن شد.

اضافه کردن ویتامینE به جیره مادرهای گوشتی، غلظت آلفا-توکوفرول را  در اسپرماتوزوا افزایش میدهد، واین باعث پایداری غشاء ها می‌شود.

کمبود ویتامین A، تعداد اسپرمها را کاهش و تعداد اسپرمهای غیر متحرک را افزایش می‌دهد. همچنین نشان داده شده است، جهت بدست آوردن جوجه‌درآوری مطلوب جیره مادرها باید حدود ۴ / ۴ میلی‌گرم  ریبوفلاوین به ازاء هر کیلوگرم از خوراک باشد. احتیاجات بیوتین با بالاتر بودن میزان CP در جیره افزایش می‌یابد.  در جیره‌هایی با پروتئین ۸ / ۱۶حدود ۱۰۰ میکروگرم بیوتین قابل دسترس به ازاء هر کیلوگرم لازم است.

در سالهای اخیر توجه به اسید آسکوربیک جهت غلبه بر بعضی از اثرات مخرب تنش حرارتی در مادرها افزایش یافته است .Brake افزایش در تولید تخم مرغ ، تفریق تخم مرغهای بارور، و تعداد جوجه به ازاء هر مرغ را در حالت اضافه کردن ۵۰ تا ۱۰۰ ppm اسید آسکوربیک به جیره مادرهای گوشتی در طول مدت تنش حرارتی تابستان را اثبات کرد. آنها همچنین نشان دادند مکمل اسید آسکوربیک به میزان ۲۵۰ میلی گرم در کیلوگرم جهت نگهداری کیفیت منی در دوره‌های گرم مطلوب است.

مرغان مادر حدود ۰۷ / ۴ گرم Ca  به طور میانگین در دوره تولید نیاز دارند، اما باید فسفر جیره در آب و هوای گرم کمی افزایش یابد. حداقل مقدار فسفر کل دریافتی در روز مرغهای مادر باید درحدود ۷۰۰ میلی گرم باشد.Hams و همکاران، احتیاجات مرغان مادری که در قفس نگهداری می‌شوند را کمی بیشتر از گله‌های روی بستر برآورد کردند.

Gonzales دریافت که اضافه کردن مکمل ۲۰% ساکارین (نی شکر تخمیر شده خشک) به مدت ۵۰ روز، به جیره مرغهای مادر گوشتی و خروسهای پدر، به طور معنی داری % تخم مرغهای بارور و قابلیت هچ را بالا میبرد.

اثرات اوماج، پلت، پروتئین بالا و آنتی بیوتیکها بر روی عملکرد مادرهای گوشتی، در مناطق گرم توسط Cier و همکاران آزمایش شد . اما نتیجه گرفته شد که هیچگونه تفاوت معنی داری بین کرامبل، اوماج، یا افزایش CP از %۱۵ به% ۵ / ۱۶ مشاهده نمی‌شود.

McDaniel و همکاران ۱۳ ماه در طول دوره تولید اسید استیل سالیسیلیک ( ASA) در مادران گوشتی به کار بردند. زمانی که ASA در سطح ۴ / ۰% در جیره بود باروری و قابلیت جوجه درآوری کمتر شد، جوجه‌های حاصله از مرغان مادری که ۱ / ۰% ازASA  استفاده کرده بودند، افزایش وزن بیشتری نسبت به جوجه‌های حاصله مادرهایی که ASA دریافت نکرده بودند داشتند. خوراندن ASA به مادرهای تخمگذار، قابلیت جوجه درآوری جنینهایی که در معرض تنش حرارتی بودند را افزایش نداد.