آنتریت نکروتیک طیور

    عامل بیماری تورم نکروتیک روده باکتری بی‌هوازی گرم مثبت هاگدار بنام کلستریدیوم‌ پرفرنجنس میباشد که قبلاً

 

 

عامل بیماری تورم نکروتیک روده باکتری بی‌هوازی گرم مثبت هاگدار بنام کلستریدیوم‌ پرفرنجنس میباشد که قبلاً بنام کلوستریدیوم‌ ولشای نامیده میشد. این باکتری در شرایط عادی همواره به تعداد کم در دستگاه گوارش پرندگان موجود بوده  و فاقد قدرت بیماریزایی است. در محیط خارج از بدن پرنده ، باکتری به مقدار زیاد در خاک، مواد در حال فساد، آب  یافت میشود .این باکتری با تولیدهاگ، می‌تواند مدتهای زیادی در محیط‌های آلوده خاصیت بیماریزای خود را حفظ کند.

این بیماری در واقع  مسمومیتی روده‌ای است که توسط سموم تولید شده از این باکتری ایجاد می‌گردد . تمام سویه‌های کلوستریدیوم  تولیدکننده سم آلفا میباشند  .آنتریت نکروتیک در طیور توسط تیپ‌‌‌های A و C کلوستریدیوم که تولید کننده سموم آلفا و بتا میباشند ایجاد می‌گردد.

عوامل ایجاد کننده بیماری

اگرچه تمام عوامل تسریع کننده رشد این باکتری در روده برای بروز بیماری در طیور بدرستی شناخته نشده‌اند ولی تعدادی از آنها که در بیشتر موارد عامل اصلی بوده‌اند به شرح زیر میباشند :

*وجود مقادیر زیادی گندم ، جو و پودر ماهی در جیره که با تغییر PH ، غلظت و یا حجم محتویات روده سبب رشد باکتری ، ترشح سموم و ایجاد بیماری میشودو افزایش ویسکوزیته محتویات روده ناشی از مصرف برخی غلات همچون گندم و جو.

*کیفیت نامناسب مواد اولیه مورد استفاده در تولید دان و پائین بودن قابلیت هضم پروتئین و اسیدهای آمینه موجود در این مواد

*وجود ترکیبات ضد تغذیه‌ای در مواد اولیه یا دان  و آلودگی مواد اولیه یا دان به مایکوتوکسین‌ها یا سموم قارچی

*کوکسیدیوز

*بستر خوری

*بیماری‌های ویروسی در گله نظیر بیماری کم خونی عفونی ، گامبورو ، مارک و یا هرگونه عارضه‌ای که سبب سرکوب ایمنی میشود.

گندم و جو دو ماده اولیه‌ای هستند که بعلت دارا بودن پلی ساکاریدهای غیر نشاسته‌ای محلول در آب نظیر بتاگلوکا‌ن‌ها و آرابینوزایلان‌ها، سبب بروز این بیماری میشوند. مشاهدات متعدد فارمی در طی سال‌ها، رابطه مستقیم بین افزایش مصرف این مواد در فرمول دان طیور و افزایش درصد ابتلا گله‌ها را ثابت کرده است مصرف پودر ماهی برای افزایش درصد پروتئین دان سبب افزایش رشد کلستریدیوم‌پرفرنجنس و ایجاد بیماری آنتریت نکروتیک می‌شود.

عدم تعادل فرمول‌ دان طیور از نظر مواد غذایی ضروری با ایجاد استرس تغذیه‌ای نیز سبب بروز بیماری می‌گردد که از جمله آنها عدم تعادل بین انرژی و پروتئین و اسیدهای آمینه می‌باشد .عدم تعادل فرمول‌ دان طیور  و از جمله مصرف دان با درصد پروتئین بیش از حد مورد نیاز ، سبب می‌گردد که این ماده در قسمت‌های فوقانی دستگاه گوارش بطور کامل هضم نشده و لذا مقدار زیادی پروتئین هضم نشده به اضافه ترکیبات ناشی از تجزیه آن از جمله انواع آمین‌ها که موجب تغییر PH روده می‌گردند به قسمت‌های انتهایی دستگاه گوارش وارد و محیط مناسبی را برای رشد این باکتری فراهم سازد.

از آنجا که کلستریدیوم‌پرفرنجنس از ۲۰ اسیدآمینه مورد نیاز قادر به تولید فقط ۱۳ اسید‎آمینه است لذا در محیط‌های حاوی پروتئین غنی ، دارای رشد سریع‌تری نیز خواهد بود . پودر ماهی با داشتن درصد پروتئین بالا، از  مواد اولیه‌ای است که می‌تواند سبب تسریع در رشد این میکروب بیماریزا شده و با ایجاد بیماری و کاهش عملکرد و افزایش تلفات ، خاصیت احتمالی مثبت مصرف این ماده را در جیره خنثی کند .خاصیت بیماریزایی کلستریدیوم‌پرفرنجنس در حضور همزمان پودر ماهی و پلی ساکاریدهای غیر نشاسته‌ای به مراتب بیشتر از وجود هرکدام از این مواد به تنهایی در دستگاه گوارش میباشد .انواعی از نشاسته موجود در غلات وجود دارد که در دستگاه گوارش طیور قابل هضم نبوده و با رسیدن به قسمت‌های انتهایی دستگاه گوارش براحتی توسط باکتریها و از جمله کلستریدیوم‌پرفرنجنس مورد استفاده قرار گرفته و سبب افزایش رشد غیر طبیعی این میکروارگانیزم در دستگاه گوارش میشود.

پلی‌ساکاریدهای غیر نشاسته‌ای نیز می‌توانند در افزایش رشد کلوستریدیوم‌پرفرین‌جنس مؤثر واقع شوند . این ترکیبات می‌توانند بطور مستقیم بعنوان انرژی برای رشد آن مورد استفاده قرار گرفته و یا با جلوگیری از رشد میکروب‌های مفید دستگاه گوارش نظیر گونه‌های لاکتوباسیل ، بطور غیر مستقیم محیط دستگاه گوارش را برای رشد کلوستریدیوم  آماده سازند .پلی‌ساکاریدهای غیر نشاسته‌ای با خاصیت جذب آب ، سبب افزایش آب محتویات روده میشوند . جذب آب توسط این مواد افزایش مصرف آب در طیور را به همراه دارد که این بنوبه خود نیز سبب دفع بیشتر آب و خیس شدن بستر می‌گردد . میکروب‌های موجود در بستر با افزایش رطوبت ، از روند رشد بیشتری برخوردار شده و تماس بستر حاوی مقادیر بیشتر از حد میکروب‌ها با طیور و وارد شدن این میکروب‌ها به دستگاه گوارش ، بطور ثانویه سبب بروز عوارض روده‌ای خواهد شد .

حالت فیزیکی دان نیز یکی از عوامل در تغییر روند رشد کلوستریدیوم و افزایش آن در دستگاه گوارش است . اندازه ذرات و نوع ذرات آسیاب شده در دان می‌تواند در افزایش رشد کلوستریدیوم مؤثر باشد .حالت فیزیکی دان و یا اندازه ذرات می‌تواند سرعت حرکت دان در دستگاه گوارش را سرعت بخشیده و یا کاهش دهد.

دانی که با سرعت بیشتری از دستگاه گوارش عبور کند فرصت کمتری را برای رشد کلوستریدیوم بوجود آورده و برعکس ، دیر هضم شدن دان و کاهش سرعت عبور در دستگاه گوارش ، زمینه را برای رشد بیشتر کلوستریدیوم فراهم خواهد کردآنزیم‌های بتاگلوکان و زایلناز سبب شکسته شدن پلی ساکاریدهای غیر نشاسته‌ای شده و قابلیت دسترسی آنها را برای طیور افزایش میدهند . بعلاوه ، آنزیم‌های نامبرده شده با کاستن از ویسکوزیته محتویات روده ، مانع از افزایش رشد غیر طبیعی کلوستریدیوم‌پرفرین‌جنس شده و می‌توانند زمینه بروز بیماری  آنتریت نکروتیک در طیور را که دان آنها حاوی گندم و جو میباشد از بین ببرند .

مصرف اسیدهای آلی در جیره طیور نیز می‌تواند باتوجه به نوع فعالیت آنها ، با افزایش PH درون روده و یا ممانعت از فعالیت بیوشیمیایی میکروب‌های مضر ، رشد کلوستریدیوم را کاهش دهد .در اکثر گله‌های مبتلا ، آنتریت نکروتیک بلافاصله بعد از بروز کوکسیدیوز خفیف و یا شدید دیده شده است . متأسفانه کوکسیدیوز خفیف در اکثر موارد بدون نشانه مشخص و با کاهش ناچیز مصرف دان و رشد تا آخر دوره در گله بدون تشخیص باقی می‌ماند . درچنین مواردی چون کوکسیدیوز در گله تشخیص داده نشده و درمان نیز نشده است ، آنتریت نکروتیک بروز کرده و سبب عوارض و خسارت بیشتری در مقایسه با کوکسیدیوز می‌شود .هرگونه استرسی در طیور قادر به تغییر محیط درونی دستگاه گوارش بوده و احتمال بروز آنتریت نکروتیک را افزایش میدهد .تغییرات ناگهانی فرمول‌ دان از نظر نوع مواد اولیه مصرف شده ، مشخصات فرمول دان مصرفی ، تغییرات حالت فیزیکی دان ، تغییر در سایر مواد مصرفی دان نظیر آنتی‌بیوتیک‌ها ، آنزیم‌ها ، آنتی‌کوکسیدیال‌ها ( ضد کوکسیدیوزها ) و غیره سبب ایجاد استرس و تغییر PH محتویات دستگاه گوارش شده و لذا می‌توانند بروز آنتریت نکروتیک و بویژه در طیور جوان را سبب گردند.

 

تشخیص

تشخیص بیماری باتوجه به نشانه‌های بالینی و کالبدگشایی و پاراکلینیک می باشد.

پرهای ژولیده ، کم اشتهایی ، کاهش رشد ، وجود اسهال و خیس شدن بستر و افزایش تلفات از علایم بالینی بیماری هستند که باوجود نشانه‌های کالبدگشایی و بویژه در روده کوچک ، می‌تواند تشخیص را قطعی نماید .

 

پیشگیری و درمان

پیشگیری از این بیماری باید با حذف عوامل مستعد کننده صورت گیرد .بیوسکیوریتی ، استفاده از مواد سالم و غیر آلوده نظیر پوشال ، استفاده از مواد اولیه سالم برای تولید دان ، انتخاب مناسب حالت فیزیکی دان باتوجه به سن ، جلوگیری از تغییرات ناگهانی در نوع مواد اولیه و فرمول‌ دان ، استفاده از فرمول‌های علمی و متعادل دان از نظر مواد مورد نیاز ، پیشگیری از سایر بیماریها در گله و از جمله کوکسیدیوز ، گامبورو ، مارک و غیره ، کاهش استرس در گله و استفاده مناسب و بجا از آنزیم‌ها ، ترکیبات خنثی‌کننده مایکوتوکسین‌ها  می‌تواند در پیشگیری از بروز بیماری مؤثر باشند .

جهت درمان از داروهای کلیستین ، نئومایسین سولفات ، لینکومایسین ، باسیتراسین ،ویرجینامایسین استفاده می گردد.

Pin It